Styczeń 2026 roku to dla milionów Polaków moment, w którym rachunki znowu pną się w górę. Koszty życia, pomimo spowolnienia inflacji, wciąż pożerają lwią część pensji. W efekcie, coraz więcej osób szuka legalnego sposobu na dorobienie do domowego budżetu – czy to piekąc torty na zamówienie, udzielając korepetycji, czy sprzedając rękodzieło w sieci. Problem? Strach przed biurokracją i wizja płacenia ZUS-u, nawet jeśli w danym miesiącu nie zarobimy ani złotówki.
Na szczęście, polskie prawo w 2026 roku wciąż oferuje unikalną furtkę, która jest idealnym poligonem doświadczalnym dla każdego, kto chce sprawdzić swój pomysł na biznes. Mowa o działalności nierejestrowanej (DN). To w pełni legalna forma prowadzenia małej sprzedaży bez konieczności rejestracji w CEIDG i – co najważniejsze – bez horrendalnych, comiesięcznych składek na ubezpieczenia społeczne. W 2026 roku limit przychodów wzrósł, co otwiera nowe możliwości, ale jednocześnie mnoży pułapki, na które czeka fiskus.
Eksperci ostrzegają: aby uniknąć kontroli skarbowej i zaległości w ZUS, trzeba pilnować trzech rzeczy: dokładnego limitu, listy wyłączeń z VAT i terminu 7 dni na rejestrację firmy, jeśli odniesiemy zbyt duży sukces.
Nowy, wyższy limit 2026: Konkretne kwoty przychodu
Kluczową informacją dla każdego, kto chce prowadzić działalność nierejestrowaną, jest miesięczny limit przychodu. Nie jest to stała kwota, lecz dynamiczny wskaźnik, który rośnie wraz z waloryzacją minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku zasada jest prosta: działalność nierejestrowaną można prowadzić, dopóki przychód należny z tej działalności nie przekroczy w żadnym miesiącu 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Biorąc pod uwagę prognozowany wzrost płacy minimalnej obowiązującej od 1 stycznia 2026 roku (szacowanej na około 5300–5400 zł brutto), limit dla działalności nierejestrowanej wynosi obecnie około 4000 zł miesięcznie. Jest to wzrost o kilkaset złotych w stosunku do poprzedniego roku, co daje małym przedsiębiorcom większy margines bezpieczeństwa.
Uwaga, to kluczowa różnica! Limit 4000 zł to kwota przychodu, czyli cała sprzedaż, a nie dochodu „na rękę” po odjęciu kosztów. Jeśli na przykład sprzedajesz drogie materiały (np. biżuterię z metali szlachetnych) z małą marżą, limit wyczerpiesz błyskawicznie, mimo że Twój rzeczywisty zarobek będzie niski. To najczęstszy błąd popełniany przez początkujących. Musisz pilnować daty transakcji i kwoty brutto sprzedaży, a nie tego, ile realnie zostało w portfelu.
Aby w ogóle móc skorzystać z tej opcji w 2026 roku, musisz mieć „czystą kartę biznesową”: nie mogłeś prowadzić działalności gospodarczej (zarejestrowanej w CEIDG) w okresie ostatnich 60 miesięcy (5 lat).
Gigantyczna oszczędność na ZUS? Pułapka czy legalna furtka
Największym magnesem przyciągającym do działalności nierejestrowanej jest brak obowiązku płacenia składek ZUS. Prowadząc DN, nie zgłaszasz się do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnych jako płatnik. To oznacza, że w porównaniu do przedsiębiorcy na „dużym ZUS-ie”, możesz zaoszczędzić blisko 2000 zł miesięcznie na samych kosztach stałych. Ta potężna przewaga pozwala na przetestowanie pomysłu na biznes bez ryzyka finansowego.
Zwolnienie z ZUS działa jednak głównie w relacji, gdy sprzedajesz towary lub usługi klientom indywidualnym (B2C), np. pieczenie ciast dla sąsiadów czy drobne naprawy w domu. Sytuacja dramatycznie się komplikuje, gdy zaczynasz świadczyć usługi dla firm (B2B). Jeśli Twoja współpraca z inną firmą nosi znamiona umowy zlecenia lub świadczenia usług, zleceniodawca może mieć obowiązek odprowadzenia składek ZUS od Twojego wynagrodzenia, traktując Cię jak zwykłego zleceniobiorcę.
W 2026 roku interpretacje tych przepisów są wciąż niejednoznaczne. Dlatego, jeśli planujesz dorabiać jako grafik, copywriter czy specjalista IT dla innych firm, zachowaj szczególną ostrożność i dokładnie sprawdź, czy Twoje usługi nie powinny być rozliczane na podstawie umowy cywilnoprawnej, co może generować obowiązki ZUS po stronie kupującego.
Kiedy musisz mieć kasę fiskalną lub VAT? Lista wyłączeń, której nie możesz zignorować
To, że nie masz zarejestrowanej firmy, nie zwalnia Cię z obowiązków podatkowych. Dwa największe zagrożenia dla działalności nierejestrowanej to obowiązkowy VAT i kasa fiskalna. Większość małych przedsiębiorców korzysta ze zwolnienia podmiotowego z VAT (limit 200 000 zł rocznie), co oznacza, że nie doliczają 23% podatku do cen i nie składają comiesięcznych deklaracji JPK_VAT.
Istnieje jednak lista towarów i usług, które bezwzględnie wymagają bycia czynnym podatnikiem VAT od pierwszej złotówki, nawet w ramach działalności nierejestrowanej. Jeśli planujesz:
- świadczyć usługi doradcze lub prawnicze,
- sprzedawać biżuterię zawierającą metale szlachetne (srebro, złoto),
- handlować elektroniką, preparatami kosmetycznymi lub częściami samochodowymi,
Musisz natychmiast zarejestrować się do VAT (formularz VAT-R). Wówczas stajesz się „podatnikiem VAT nieprowadzącym działalności gospodarczej”, co oznacza skomplikowaną biurokrację, która często czyni mały biznes nieopłacalnym.
Kasa fiskalna: Obowiązek od pierwszej transakcji
Podobnie jak w przypadku VAT, istnieją wyłączenia dotyczące kasy fiskalnej. Choć zasada ogólna mówi, że kasa jest obowiązkowa dopiero po przekroczeniu 20 000 zł obrotu rocznie na rzecz osób prywatnych, dla niektórych branż obowiązek pojawia się natychmiast. Do tej grupy należą m.in. fryzjerzy, kosmetyczki, mechanicy samochodowi, prawnicy i lekarze.
Jeśli w 2026 roku planujesz dorabiać jako mobilna kosmetyczka (usługi na rzecz osób fizycznych), kasę fiskalną musisz kupić przed wykonaniem pierwszej usługi. Możesz jednak skorzystać z ulgi na zakup kasy (do 700 zł), nawet nie mając zarejestrowanej firmy. Ignorowanie tego wymogu to prosta droga do wysokich kar finansowych podczas kontroli skarbowej.
Kontrola skarbowa czeka: Jak prowadzić uproszczoną ewidencję?
Działalność nierejestrowana to nie jest działalność „na czarno”. Fiskus wymaga od Ciebie minimalnej, ale koniecznej biurokracji. Musisz prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży. Może to być zwykły zeszyt lub prosty arkusz w Excelu, ale musi zawierać:
- datę każdej sprzedaży,
- kwotę przychodu (brutto),
- wartość sprzedaży narastająco w danym miesiącu.
Ta ewidencja służy dwóm celom: jest dowodem dla Urzędu Skarbowego w razie kontroli oraz pozwala Ci na bieżąco monitorować, czy nie przekroczyłeś limitu 4000 zł. Niedokładne prowadzenie ewidencji jest traktowane jako uchylanie się od opodatkowania.
Dobra wiadomość jest taka, że nie musisz wpłacać miesięcznych zaliczek na podatek. Rozliczasz się dopiero po zakończeniu roku, składając zeznanie PIT-36 (do 30 kwietnia kolejnego roku). Co niezwykle ważne, możesz odliczyć koszty uzyskania przychodu (np. zakup materiałów, narzędzi, kursów), pod warunkiem, że masz na nie imienne faktury lub rachunki. Bez faktury na Twoje imię i nazwisko nie ma kosztu!
Przekroczyłeś 4000 zł? Masz 7 dni na dramatyczny krok
Paradoksalnie, sukces w działalności nierejestrowanej jest jej największym zagrożeniem. Jeśli w połowie stycznia 2026 roku okaże się, że Twój przychód należny przekroczył magiczną granicę 75% minimalnej krajowej (około 4000 zł), musisz działać błyskawicznie. Twoja działalność nierejestrowana z mocy prawa staje się działalnością gospodarczą.
Prawo nakłada na Ciebie obowiązek złożenia wniosku o wpis do CEIDG (rejestrację firmy) w terminie 7 dni od dnia przekroczenia limitu. Od tego momentu podlegasz już pełnemu oskładkowaniu ZUS, choć możesz skorzystać z preferencyjnych ulg (np. Ulga na Start przez 6 miesięcy). Przegapienie tego 7-dniowego terminu wiąże się z poważnymi konsekwencjami karnoskarbowymi oraz powstaniem zaległości w ZUS od dnia przekroczenia limitu. To moment, w którym „mały biznes” staje się pełnoprawnym przedsiębiorstwem.
Praktyczny przewodnik: Jak bezpiecznie wystartować w 2026 roku
Działalność nierejestrowana to fantastyczne narzędzie, pod warunkiem, że znasz zasady gry. Oto cztery kluczowe kroki, aby uniknąć problemów z fiskusem w 2026 roku:
- Policz limit co do grosza: Sprawdź aktualną kwotę minimalnego wynagrodzenia brutto na styczeń 2026 r. Pomnóż ją przez 0,75. Zapisz ten wynik na kartce i traktuj go jako absolutną „czerwoną linię” przychodów miesięcznych.
- Oddziel finanse: Załóż osobne, darmowe konto osobiste (ROR), które będzie służyło tylko do transakcji związanych z działalnością. Pomoże Ci to w prowadzeniu ewidencji i zapewni przejrzystość w razie ewentualnej kontroli skarbowej.
- Zbieraj faktury kosztowe: Od początku bierz faktury na swoje imię i nazwisko (np. za zakup materiałów, narzędzi, hostingu). Bez papierka nie ma kosztów, a koszty obniżają Twój dochód do opodatkowania w PIT-36.
- Sprawdź wyłączenia VAT i kasy: Upewnij się, że to, co chcesz sprzedawać (np. usługi prawnicze, biżuteria ze srebra), nie wymaga natychmiastowej rejestracji do VAT lub kasy fiskalnej. Lepiej to sprawdzić, niż płacić kary.
Pamiętaj, że prowadząc DN, w relacji z klientem jesteś traktowany jak profesjonalny przedsiębiorca. Klient ma pełne prawo do reklamacji towaru oraz – przy sprzedaży internetowej – do zwrotu w ciągu 14 dni. Nie możesz zasłaniać się brakiem rejestracji w CEIDG.