Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wystosowała ważny komunikat do tysięcy polskich rolników, którzy w poprzednich latach korzystali z unijnego wsparcia na modernizację swoich gospodarstw. Zbliża się kluczowy termin, którego niedopełnienie może mieć wyjątkowo dotkliwe konsekwencje finansowe: ryzyko wezwania do zwrotu otrzymanych dotacji wraz z odsetkami.
Krytyczną datą jest 31 stycznia 2026 roku. Tego dnia mija nieprzekraczalny termin na złożenie tzw. Informacji po realizacji operacji (Ipro). Obowiązek ten dotyczy wszystkich beneficjentów działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”, którzy wciąż znajdują się w tzw. okresie trwałości projektu.
Wielu rolników, po pomyślnym rozliczeniu inwestycji i otrzymaniu końcowej płatności, zakłada, że ich zobowiązania wobec Agencji dobiegły końca. To jednak poważny błąd. Umowy o dofinansowanie, zawarte w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), jasno określają obowiązki sprawozdawcze i monitorujące, trwające często przez pięć lat po zakończeniu inwestycji. Właśnie w tym okresie Ipro jest podstawowym narzędziem kontroli. Brak tego dokumentu jest formalnym naruszeniem warunków umowy i automatycznie uruchamia procedury windykacyjne.
Czym jest Ipro i kogo dotyczy obowiązek sprawozdawczy?
Informacja po realizacji operacji (Ipro) to dokument sprawozdawczy, który ma na celu potwierdzenie, że zrealizowana inwestycja – np. zakup nowoczesnego sprzętu, budowa lub modernizacja budynków inwentarskich – nadal funkcjonuje zgodnie z pierwotnym biznesplanem i celami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Jest to narzędzie weryfikujące tzw. okres trwałości projektu.
Okres trwałości to czas, w którym beneficjent musi utrzymać inwestycję w stanie niezmienionym i wykorzystywać ją zgodnie z przeznaczeniem. W przypadku inwestycji w środki trwałe, okres ten wynosi zazwyczaj pięć lat, liczony od dnia wypłaty płatności końcowej przez ARiMR.
Dokument Ipro musi zawierać dane potwierdzające, że gospodarstwo osiąga zakładane efekty, na przykład utrzymuje określony wzrost wartości dodanej brutto (WDB) lub realizuje założony profil produkcji. To na podstawie tych informacji Agencja może ocenić prawidłowość wykorzystania środków publicznych. Dotyczy to tysięcy gospodarstw, które w ostatnich latach otrzymały wsparcie na inwestycje w obszarach A, B, C i D działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”.
Pięcioletni nadzór: Czego nie wolno zmieniać w okresie trwałości
Beneficjenci muszą pamiętać, że okres trwałości jest czasem ścisłego nadzoru. ARiMR monitoruje nie tylko złożone dokumenty, ale prowadzi również kontrole w terenie. Niezgodności lub zmiany w projekcie bez zgody Agencji są najczęstszą przyczyną problemów w tym okresie. Jakie są najczęstsze pułapki?
- Sprzedaż lub zbycie środków trwałych: Zakupione maszyny, sprzęt czy nieruchomości sfinansowane z dotacji nie mogą zostać sprzedane, wydzierżawione ani przekazane innym podmiotom przed upływem okresu trwałości.
- Zmiana przeznaczenia: Budynki czy obiekty muszą być wykorzystywane zgodnie z celem określonym w biznesplanie. Przykładowo, budynek inwentarski nie może nagle zostać przekształcony na magazyn niezwiązany z produkcją rolną.
- Zaprzestanie działalności: Rolnik musi utrzymać status aktywnego rolnika prowadzącego działalność. Zmiana profilu produkcji, która uniemożliwia realizację celów projektu, również jest naruszeniem.
Niezłożenie Ipro jest traktowane jako brak możliwości weryfikacji, czy powyższe warunki są spełniane. W oczach Agencji jest to równoznaczne z naruszeniem warunków umowy, co jest najprostszą drogą do wszczęcia procedury zwrotowej.
Skutki finansowe zaniedbania. Ile może kosztować zapomnienie?
Konsekwencje przekroczenia terminu 31 stycznia 2026 roku są jasne i dotkliwe. ARiMR ma obowiązek dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych, jeśli uzna, że warunki umowy zostały złamane. Niewiedza lub zapomnienie nie stanowią żadnego usprawiedliwienia w świetle przepisów.
W przypadku stwierdzenia naruszenia, Agencja może zażądać zwrotu części lub całości otrzymanej dotacji. Co więcej, do kwoty głównej doliczane są odsetki naliczane za cały okres od momentu wypłaty środków. W zależności od wysokości otrzymanego wsparcia, może to oznaczać konieczność zwrócenia kilkuset tysięcy złotych.
Warto podkreślić, że procedury kontrolne ARiMR są coraz dokładniejsze, a cyfryzacja i wymiana danych między instytucjami sprawiają, że szansa na niezauważenie braku dokumentów jest minimalna. Dlatego eksperci radzą, aby nie ryzykować i traktować termin 31 stycznia jako absolutnie ostateczny.
Praktyczny poradnik: Jak i gdzie złożyć Informację po realizacji operacji
Dla rolników, którzy jeszcze nie dopełnili tego obowiązku, kluczowe jest natychmiastowe działanie. Formularze Informacji po realizacji operacji są dostępne do pobrania na oficjalnej stronie internetowej ARiMR w sekcji dotyczącej Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich i działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”.
Rolnicy mają kilka możliwości złożenia wymaganych dokumentów:
- Osobiście: W biurach powiatowych lub oddziałach regionalnych Agencji. Warto pamiętać o pobraniu potwierdzenia złożenia dokumentu.
- Pocztą: Za pośrednictwem przesyłki rejestrowanej (list polecony) na adres właściwego oddziału regionalnego lub biura powiatowego. Za datę złożenia uznaje się datę stempla pocztowego.
- Elektronicznie: Poprzez platformę ePUAP. Ta metoda jest coraz popularniejsza, ale wymaga posiadania Profilu Zaufanego i dokładnego sprawdzenia, czy dokument został poprawnie wysłany i odebrany przez system ARiMR.
Należy bezwzględnie unikać odkładania tej czynności na ostatnią chwilę. W przypadku problemów technicznych, błędów w wypełnieniu formularza czy opóźnień pocztowych, nawet jednodniowe przekroczenie terminu 31 stycznia 2026 roku może skutkować uruchomieniem procedur zwrotowych. Sprawdzenie, czy gospodarstwo jest w okresie trwałości projektu i dopełnienie formalności jest obowiązkiem każdego beneficjenta, który chce uniknąć kosztownych konsekwencji.