Właściciele domów jednorodzinnych, którzy ogrzewają swoje posesje drewnem kominkowym lub opałowym, muszą przygotować się na masowe kontrole. W związku z zaostrzeniem i egzekwowaniem regionalnych uchwał antysmogowych, straże miejskie i gminne w całej Polsce rozpoczęły weryfikację jakości spalanego paliwa stałego.
Fokus kontrolerów przesunął się z wykrywania starych pieców i spalania śmieci na wilgotność drewna. W większości województw, w tym na Mazowszu, Śląsku i w Małopolsce, obowiązuje bezwzględny limit: drewno przeznaczone do spalania nie może przekraczać 20% wilgotności. Jest to zmiana, która ma ogromne konsekwencje praktyczne i finansowe dla gospodarstw domowych. Kontrola jest prosta, szybka, a wynik pomiaru jest natychmiastową podstawą do wystawienia mandatu.
Nowe procedury kontrolne wynikają z faktu, że drewno o wilgotności powyżej 20% jest jednym z głównych źródeł zanieczyszczenia powietrza w sezonie grzewczym. Oprócz ryzyka wysokich kar finansowych, palenie mokrym drewnem wiąże się z niższą efektywnością energetyczną i poważnym zagrożeniem pożarowym. Eksperci i organy kontrolne podkreślają, że nie jest to już tylko zalecenie, ale twardy przepis, którego egzekwowanie jest priorytetem w 2025 roku.
Nowy cel kontroli: Dlaczego wilgotność drewna jest kluczowa?
Przez lata działania antysmogowe koncentrowały się na wymianie tzw. „kopciuchów” na nowoczesne źródła ciepła. Choć ten proces wciąż trwa, organy kontrolne – w tym Straż Miejska – dostrzegły, że nawet w nowoczesnych piecach i kominkach, jakość spalanego paliwa ma decydujący wpływ na emisję szkodliwych substancji. Stąd zmiana priorytetu na kontrole jakości paliwa stałego.
Limit 20% wilgotności, zapisany w uchwałach antysmogowych, nie jest przypadkowy. Drewno świeżo ścięte ma wilgotność na poziomie 50-70%. Spalanie tak mokrego materiału jest skrajnie nieefektywne. Znaczna część energii cieplnej, zamiast ogrzewać dom, jest zużywana na odparowanie wody zawartej w polanach. Powoduje to, że kaloryczność mokrego drewna jest o połowę niższa niż suchego.
Co gorsza, woda obniża temperaturę spalania. Proces ten jest niepełny, co skutkuje powstawaniem dużych ilości dymu, sadzy, pyłów zawieszonych (PM10 i PM2.5) oraz rakotwórczego benzo(a)pirenu. Mokre spaliny, osadzając się w kominie w postaci smoły (kreozotu), drastycznie zwiększają ryzyko pożaru sadzy, który może rozsadzić komin i doprowadzić do spalenia budynku. Z tego powodu kontrola wilgotności jest traktowana jako działanie prewencyjne, chroniące zarówno środowisko, jak i bezpieczeństwo mieszkańców.
Jak wygląda procedura kontrolna krok po kroku
Kontrolerzy, którymi są strażnicy miejscy lub upoważnieni urzędnicy (np. wójtowie, burmistrzowie), mają szerokie uprawnienia. Zgodnie z art. 379 Ustawy Prawo ochrony środowiska, mają oni prawo wstępu na teren prywatnej posesji w godzinach od 6:00 do 22:00 w celu przeprowadzenia kontroli. Należy pamiętać, że utrudnianie lub uniemożliwianie przeprowadzenia kontroli jest przestępstwem z art. 225 Kodeksu karnego i jest zagrożone karą pozbawienia wolności do 3 lat.
Procedura pomiaru wilgotności drewna jest szybka i merytoryczna. Kontroler nie mierzy wilgotności na korze, która mogła wyschnąć, ani na czołach polan. Kluczowym elementem jest odsłonięcie wnętrza drewna, gdzie wilgoć utrzymuje się najdłużej. Zazwyczaj strażnik wybiera losowo kilka szczap przeznaczonych do spalenia i prosi właściciela o ich rozłupanie siekierą.
Następnie, w świeżo rozłupany środek polana, w poprzek słojów, wbijane są metalowe igły wilgotnościomierza. Urządzenie to natychmiast wskazuje wynik procentowy. Jeśli średnia z kilku pomiarów przekroczy dopuszczalny próg 20%, stanowi to wystarczającą podstawę do podjęcia dalszych kroków prawnych.
Kontrole dotyczą także innych paliw stałych. Jeśli właściciel pali pelletem lub brykietem drzewnym, musi posiadać świadectwo jakości paliwa (certyfikat) oraz fakturę zakupu. Strażnik ma prawo zażądać okazania tych dokumentów, aby potwierdzić legalność i zgodność z normami.
Konsekwencje prawne i finansowe dla palących
Naruszenie przepisów uchwały antysmogowej poprzez spalanie mokrego drewna wiąże się z konkretnymi sankcjami finansowymi. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, kontroler może nałożyć mandat karny w wysokości do 500 zł. Przyjęcie mandatu zamyka sprawę.
Jeśli jednak właściciel odmówi przyjęcia mandatu (np. kwestionując wynik pomiaru lub procedurę), sprawa automatycznie trafia do sądu powszechnego. W postępowaniu sądowym sędzia nie jest związany limitem 500 zł i może nałożyć grzywnę w wysokości do 5000 zł. Dodatkowo, sąd może obciążyć ukaranego kosztami postępowania, w tym ewentualnymi kosztami biegłego, który badałby próbki drewna w laboratorium.
Należy podkreślić, że w polskim prawie odpowiedzialność za jakość spalanego paliwa ponosi ten, kto je spala, a nie ten, kto je sprzedał. Oznacza to, że kupując drewno „z przyczepy” lub z niesprawdzonego źródła, właściciel domu ponosi pełne ryzyko. Sprzedawcy często oferują drewno świeże, podsuszone zaledwie kilka miesięcy, wprowadzając w błąd co do jego „sezonowania”. Prawidłowe sezonowanie wymaga zamrożenia kapitału w towarze na co najmniej dwa lata, co jest kosztowne i jest powodem, dla którego wielu nieuczciwych dostawców sprzedaje drewno zbyt mokre.
Praktyczna lista kroków: Jak uniknąć mandatu i palić efektywnie
W obliczu zaostrzonych kontroli, jedynym skutecznym sposobem na uniknięcie mandatu jest upewnienie się, że spalamy wyłącznie suche drewno. Poniżej znajduje się lista praktycznych działań, które powinien podjąć każdy właściciel kominka lub pieca na drewno:
- Kup własny wilgotnościomierz: To inwestycja rzędu 40-70 zł, dostępna w każdym markecie budowlanym. Miernik pozwala na bieżąco kontrolować wilgotność polan. Zawsze sprawdzaj wilgotność drewna przed wrzuceniem go do paleniska. Jeśli wynik przekracza 20% – odłóż to polano na przyszły rok.
- Wprowadź zasadę „2 lat”: Aby drewno kominkowe osiągnęło wilgotność rzędu 15-20%, musi być sezonowane minimum dwa lata w odpowiednich warunkach. Oznacza to, że to, co kupujesz w 2025 roku, powinno być spalone najwcześniej w 2027 roku. Zaplanowanie zapasów z dwuletnim wyprzedzeniem jest kluczem do legalnego i czystego spalania.
- Wymagaj suchości od sprzedawcy: Przy zamawianiu transportu drewna, poinformuj sprzedawcę, że przy odbiorze przeprowadzisz pomiar wilgotności swoim miernikiem. W przypadku przekroczenia 20% wilgotności, masz prawo odmówić przyjęcia towaru. To skuteczny sposób na odsianie nieuczciwych dostawców.
- Zadbaj o właściwe sezonowanie: Drewno nie wyschnie, jeśli rzucisz je na stertę i przykryjesz szczelnie plandeką. Wilgoć musi być wyciągana przez wiatr. Układaj drewno w przewiewnych drewutniach z ażurowymi ściankami. Izoluj stos od gruntu (np. paletami), a plandekę używaj tylko jako daszek chroniący przed deszczem z góry.
- Rozważ alternatywy: Jeśli okazało się, że cały twój zapas drewna jest za mokry, a sezon grzewczy trwa, rozważ zakup legalnego brykietu drzewnego (np. kostka RUF lub walec). Dobry brykiet ma gwarantowaną wilgotność na poziomie 6-8%, jest czysty, wydajny i w pełni legalny.
Pamiętaj, że suche drewno to nie tylko ochrona przed mandatem. To także o 30% więcej ciepła z tej samej ilości opału, czystsza szyba w kominku i minimalne ryzyko pożaru sadzy. Kontrole często rozpoczynają się od zgłoszeń sąsiadów, którzy widzą gęsty, biały dym unoszący się z komina – typowy objaw palenia mokrym drewnem.