Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) opublikował najnowszy raport dotyczący odporności polskich samorządów na różnego rodzaju kryzysy, w tym zagrożenia militarne i hybrydowe. Analiza, obejmująca 22 kluczowe ośrodki miejskie, w których mieszka ponad połowa populacji miast w Polsce, dostarcza twardych danych na temat tego, które regiony są najbardziej narażone na konflikt zbrojny, a które mają najgorsze przygotowanie do przetrwania kryzysu. Wnioski są jednoznaczne i niepokojące: Warszawa i Gdańsk znajdują się na szczycie listy miast o najwyższym poziomie zagrożenia militarnego.
Raport BGK pojawia się w kluczowym momencie, kiedy zarówno polscy politycy, jak i dowódcy NATO, otwarcie mówią o konieczności przygotowania się na potencjalną konfrontację. Premier Donald Tusk, zapytany o analizy NATO wskazujące na rok 2027 jako możliwy punkt zwrotny, stwierdził, że sygnały płynące z Waszyngtonu i innych stolic są traktowane bardzo poważnie. Amerykański generał Alexus Grynkewich, dowódca wojsk NATO w Europie, potwierdził ekspertyzy wskazujące, że Rosja będzie gotowa do konfrontacji z Zachodem już w ciągu najbliższych lat. W tym kontekście, dane BGK przestają być tylko teorią, a stają się praktycznym ostrzeżeniem, wskazującym konkretne lokalizacje, które mogą stać się pierwszymi celami.
Dlaczego Warszawa i Gdańsk są na liście głównych celów?
Fakt, że stolica i kluczowy port morski są najbardziej zagrożone, nie jest zaskoczeniem dla ekspertów wojskowych, ale raport BGK nadaje tym ocenom oficjalny, ekonomiczny wymiar. Warszawa, jako centrum polityczne, gospodarcze i logistyczne kraju, jest naturalnym celem agresora. Uderzenie w stolicę to paraliż kluczowych instytucji państwowych, węzłów komunikacyjnych (Lotnisko Chopina) oraz strategicznej infrastruktury krytycznej. Atak na Warszawę ma na celu dekapitację państwa.
Równie krytyczne znaczenie ma Gdańsk. W mieście znajduje się jeden z najważniejszych portów morskich w Polsce, rafineria oraz lotnisko. Eksperci BGK podkreślają, że Gdańsk stanowi punkt krytyczny dla bezpieczeństwa energetycznego i logistyki kraju. Jego znaczenie gospodarcze i infrastrukturalne sprawia, że w przypadku konfliktu militarnego może stać się atrakcyjnym celem, mającym na celu odcięcie Polski od dostaw morskich i destabilizację rynku paliwowego.
Paradoksalnie, Warszawa i Gdańsk cechują się relatywnie wysokimi wskaźnikami odporności. Jako zamożne ośrodki, mają rozwiniętą infrastrukturę kryzysową, zdywersyfikowane źródła dochodów i lepszy dostęp do zasobów. Jednak, jak słusznie zauważają autorzy raportu, w sytuacji realnego konfliktu zbrojnego, wysoka odporność samorządu może okazać się niewystarczająca. Jeśli miasto stanie się pierwszorzędnym celem ataku, żadna lokalna infrastruktura kryzysowa nie zniweluje skutków uderzenia pocisku czy bomby. Zamożność pozwala na lepsze przygotowanie, ale strategiczne położenie zwiększa ryzyko do maksymalnego poziomu.
Przesmyk Suwalski i 1,3 mln Polaków w strefie najwyższego ryzyka
Oprócz kluczowych miast, raport BGK koncentruje się na najbardziej newralgicznych punktach geograficznych. Autorzy dokumentu nie mają wątpliwości, że Przesmyk Suwalski pozostaje najbardziej zapalnym i strategicznie najważniejszym obszarem w Polsce. Gminy położone w tym rejonie, między obwodem królewieckim Rosji a Białorusią, są szczególnie narażone na zagrożenia militarne i w razie eskalacji konfliktu grozi im izolacja komunikacyjna.
Przesmyk Suwalski, pas ziemi o szerokości zaledwie około 65 km, stanowi jedyne lądowe połączenie Polski z Litwą i resztą państw bałtyckich. Przejęcie tego terenu przez siły rosyjskie odcięłoby sojuszników NATO, co czyni go kluczowym wąskim gardłem w regionie. Wskaźniki zagrożenia militarnego są tu najwyższe ze względu na bliskość granic i strategiczną wagę.
Co gorsza, raport pokazuje, że gminy w rejonie Przesmyku Suwalskiego mają stosunkowo niską odporność na kryzysy. Są to głównie obszary wiejskie, charakteryzujące się ograniczonym dostępem do rozbudowanej infrastruktury krytycznej, mniejszą liczbą służb ratunkowych i ograniczonymi zasobami finansowymi. W przypadku realnego zagrożenia, mieszkańcy tych gmin mogą być w dużej mierze zdani na własne siły, co jest kluczową informacją dla osób tam mieszkających.
Liczby podane przez BGK są alarmujące. Blisko 1,3 mln Polaków mieszka w samorządach ponadprzeciętnie zagrożonych wszystkimi kategoriami ryzyka jednocześnie (militarne, humanitarne, zdrowotne, klęski naturalne). Te 169 samorządów, zlokalizowanych głównie w województwach lubelskim, podlaskim i mazowieckim, mają równocześnie niską odporność, co oznacza, że ich zdolność do reakcji i odbudowy po kryzysie jest mocno ograniczona.
Najmniej odporne regiony. Gdzie samorządy nie są gotowe na kryzys?
Odporność, definiowana jako zdolność do przygotowania, reagowania i odbudowy, jest drugą kluczową zmienną analizowaną przez BGK. W podziale na regiony, różnice w poziomie przygotowania są dramatyczne. Samorządy w województwie mazowieckim, choć najbardziej zagrożone militarnie, odznaczają się stosunkowo wysoką odpornością – 66,6% gmin przewyższa średnią krajową we wszystkich indeksach. To efekt bliskości centrum władzy i lepszego dostępu do środków.
Na przeciwległym biegunie znajduje się województwo warmińsko-mazurskie. Aż 77,6% gmin i miast na prawach powiatu w tym regionie miało odporność poniżej ogólnopolskiej średniej w przypadku wszystkich czterech badanych zagrożeń. Podobna sytuacja dotyczy województwa zachodniopomorskiego (68,1% nieodpornych samorządów) oraz kujawsko-pomorskiego (66,7%).
Niska odporność w tych regionach ma konkretne praktyczne konsekwencje. Oznacza to, że w razie jakiegokolwiek poważnego kryzysu – czy to powodzi, dużej awarii energetycznej, czy konfliktu zbrojnego – lokalne władze będą miały największe trudności z utrzymaniem ciągłości usług publicznych, zapewnieniem pomocy medycznej i koordynacją działań ratunkowych. Choć autorzy raportu sugerują, że niska odporność może wynikać z braku dotychczasowych kryzysów, które wymusiłyby przygotowanie, dla mieszkańców jest to sygnał, że muszą wziąć odpowiedzialność za swoje bezpieczeństwo w większym stopniu niż ci mieszkający w lepiej przygotowanych regionach.
Najbezpieczniejsze ośrodki w Polsce. Kraków, Poznań, Wrocław na plusie
Nie wszystkie wiadomości są pesymistyczne. Raport BGK wskazuje, że kilka dużych miast wojewódzkich znalazło się w gronie najlepiej przygotowanych ośrodków w kraju. Kraków, Poznań, Wrocław, Katowice i Rzeszów łączą stosunkowo niski poziom zagrożenia militarnego (ze względu na położenie geograficzne z dala od wschodniej granicy) z wysoką odpornością.
W tych miastach infrastruktura kryzysowa jest najbardziej rozbudowana. Lepszy dostęp do szpitali, zdywersyfikowane systemy energetyczne i transportowe oraz wyższa jakość usług publicznych zwiększają szanse na utrzymanie normalnego funkcjonowania w warunkach kryzysu. Ponad 15,7 mln Polaków mieszka w samorządach, które są ponadprzeciętnie odporne we wszystkich czterech analizowanych aspektach.
Wśród mniejszych miejscowości, które osiągnęły ponadprzeciętny poziom odporności na wszystkie zagrożenia, wyróżnia się Nowy Sącz. Te samorządy, choć mniejsze, są przykładem odpowiedzialnego zarządzania, gdzie przygotowanie na kryzysy traktowane jest jako priorytet, a nie zbędny wydatek. Im dalej na zachód Polski (Lubuskie, Opolskie, Dolnośląskie), tym niższy jest indeks ogólnego zagrożenia, co wynika głównie z najniższego wskaźnika zagrożenia militarnego.
Co Polacy powinni zrobić? Praktyczna checklista przygotowania
Raport BGK, potwierdzony przez kontekst geopolityczny (deklaracje premiera i generałów NATO), nie jest materiałem do paniki, ale wezwaniem do realistycznej oceny ryzyka i podjęcia konkretnych działań. Jeśli mieszkasz w Warszawie, Gdańsku, na Przesmyku Suwalskim lub w regionach o niskiej odporności (Warmińsko-Mazurskie, Zachodniopomorskie), te informacje dotyczą cię bezpośrednio.
Oto praktyczne kroki, które można podjąć w oparciu o wnioski z raportu:
- Sprawdź plany ewakuacyjne: Skontaktuj się z lokalnym samorządem lub urzędem miasta i zapytaj o aktualny plan obrony cywilnej i lokalizację najbliższych schronów. Wiele schronów z czasów zimnej wojny jest nieczynnych lub zaadaptowanych na inne cele.
- Zbuduj zapasy awaryjne: Jeśli mieszkasz w regionie o niskiej odporności (np. Warmińsko-Mazurskie), musisz założyć, że pomoc państwa może nadejść z opóźnieniem. Zadbaj o zapas żywności, wody, leków i alternatywne źródła energii (np. powerbanki, latarki) na co najmniej 3-7 dni.
- Monitoruj komunikaty: Śledź oficjalne komunikaty rządowe i lokalne. Wiarygodne informacje są kluczowe w sytuacji kryzysowej.
- Weryfikuj infrastrukturę: Jeśli mieszkasz w strategicznym celu (Warszawa, Gdańsk), bądź świadomy, że ryzyko awarii infrastruktury krytycznej (prąd, gaz, internet) jest wyższe. Zastanów się, jak możesz funkcjonować bez tych usług.
Raport Banku Gospodarstwa Krajowego to twarde, oparte na danych ostrzeżenie. Ignorowanie go w obliczu realnych analiz NATO i wypowiedzi polityków to naiwność. Przygotowanie nie jest równoznaczne z paniką, ale jest wyrazem odpowiedzialności za siebie i swoich bliskich.