Decyzja o przyznaniu emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jest kluczowym momentem w życiu seniora, ale wbrew powszechnej opinii, nie musi być ona ostateczna. Polskie prawo emerytalne przewiduje mechanizmy pozwalające na ponowne przeliczenie świadczenia. Dla wielu Polaków oznacza to realną szansę na podwyżkę – od kilkudziesięciu do nawet kilkuset złotych miesięcznie – a w niektórych przypadkach również na jednorazowe, wysokie wyrównanie.
W 2025 roku uwaga skupia się na trzech głównych grupach seniorów, które mogą zyskać na tej procedurze. Największe emocje budzi kwestia naprawienia historycznego błędu, który dotknął tzw. „emerytów czerwcowych”. Ta grupa, obejmująca kilkadziesiąt tysięcy osób, może liczyć na automatyczne przeliczenie świadczenia oraz wypłatę zaległych pieniędzy, których termin realizacji przypada na przełom 2025 i 2026 roku. Dodatkowo, regularne składanie wniosków przez pracujących emerytów oraz uporządkowanie dokumentacji z dawnych lat może znacząco podnieść podstawę wymiaru świadczenia dla niemal każdego seniora.
W niniejszym artykule wyjaśniamy, kto i dlaczego powinien złożyć wniosek o ponowne przeliczenie emerytury, jakie są terminy oraz jakie kwoty wchodzą w grę, zgodnie z najnowszymi regulacjami ZUS i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.
Kiedy świadczenie może wzrosnąć? Dwie główne ścieżki do podwyżki
Istnieją dwie główne sytuacje, w których emeryt może skutecznie wnioskować o ponowne przeliczenie swojego świadczenia. Obie opierają się na założeniu, że kapitał ubezpieczeniowy seniora jest większy, niż wynikało to z pierwotnej decyzji ZUS.
Pierwsza grupa to pracujący emeryci. Osoby, które po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn) nie rezygnują z aktywności zawodowej i nadal odprowadzają składki na ubezpieczenie społeczne, stale powiększają swój kapitał. W przeciwieństwie do osób, które w ogóle nie pracują, system ZUS nie dolicza tych nowych wpłat automatycznie. Aby dodatkowe środki zostały uwzględnione w podstawie obliczeniowej, konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku.
Seniorzy pracujący na emeryturze powinni pamiętać, że mogą wnioskować o doliczenie składek nie częściej niż raz na rok kalendarzowy. Alternatywnie, wniosek można złożyć w dowolnym momencie po ustaniu zatrudnienia. To prosta procedura, która wymaga wypełnienia formularza ZUS-ER-WPS i złożenia go w placówce ZUS, pocztą lub za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE ZUS). Każdy taki ruch zwiększa kwotę kapitału początkowego, co bezpośrednio przekłada się na wyższą miesięczną emeryturę.
Drugą ważną grupę stanowią seniorzy, którzy odnaleźli nowe dokumenty. Wiele osób, które przechodziły na emeryturę przed 1999 rokiem, borykało się z brakiem kompletnej dokumentacji potwierdzającej staż pracy lub wysokość wynagrodzenia, zwłaszcza jeśli pracowały w zakładach, które już nie istnieją. Odnalezienie starych świadectw pracy, pasków wynagrodzeń lub zaświadczeń z archiwów może pozwolić na ponowne przeliczenie tzw. kapitału początkowego. Jest to szczególnie istotne, ponieważ nawet niewielka zmiana w kapitale początkowym, waloryzowana przez lata, może skutkować znacznym wzrostem bieżącego świadczenia.
Naprawienie błędu historycznego. Wyrównania dla „emerytów czerwcowych”
Najbardziej spektakularne zmiany dotyczą grupy określanej jako „emeryci czerwcowi”. Problem ten dotyczył osób, które przechodziły na emeryturę w czerwcu w latach 2009–2019. Mechanizm waloryzacji kapitału początkowego w tym konkretnym miesiącu był niekorzystny, co powodowało, że świadczenia tych seniorów były zaniżone, niekiedy nawet o kilkaset złotych w porównaniu do osób przechodzących na emeryturę w maju lub lipcu.
Po interwencji Trybunału Konstytucyjnego i zmianach w prawie, błąd ten jest naprawiany. Zgodnie z nowymi regulacjami, ZUS ma obowiązek automatycznie przeliczyć świadczenia dla poszkodowanych, bez konieczności składania przez nich dodatkowych wniosków. Szacuje się, że na tej zmianie skorzysta około 100 tysięcy Polaków, którzy mogą liczyć na znaczną poprawę swojej sytuacji finansowej.
Kluczowe roczniki uprawnione do automatycznego przeliczenia i wyrównania to:
- Kobiety urodzone w latach 1954–1959, które przeszły na emeryturę w czerwcu.
- Mężczyźni z roczników 1949–1952 oraz rocznika 1954, którzy przeszli na emeryturę w czerwcu.
Dla tych seniorów przewidziano nie tylko podwyżkę bieżącego świadczenia (szacunkowo o 160–230 zł miesięcznie), ale także jednorazową wypłatę zaległych środków. Wypłata wyrównań ma nastąpić najpóźniej do końca marca 2026 roku, co oznacza, że w 2025 roku ZUS intensywnie pracuje nad realizacją tych zobowiązań. W zależności od indywidualnej historii ubezpieczeniowej, jednorazowy przelew może wynieść nawet 1800 zł.
Mechanizm ZUS: dlaczego ponowne przeliczenie jest bezpieczne?
Wielu seniorów obawia się, że złożenie wniosku o ponowne przeliczenie może skutkować obniżeniem już przyznanej emerytury. Urzędnicy ZUS stanowczo podkreślają jednak, że ryzyko to jest zerowe. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, nowa kwota świadczenia nie może być niższa od dotychczasowej.
Matematyka ponownego przeliczania świadczeń działa na korzyść seniora. W momencie składania wniosku o przeliczenie, ZUS sumuje cały kapitał zgromadzony przez ubezpieczonego (pierwotny kapitał początkowy, zwaloryzowane składki oraz nowo doliczone składki czy dokumenty). Następnie ten zwaloryzowany kapitał jest dzielony przez statystyczną długość życia, ustaloną przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) w momencie złożenia wniosku.
Ponieważ senior składający wniosek o ponowne przeliczenie jest starszy niż w momencie pierwszej decyzji emerytalnej, statystyczna długość życia jest krótsza. Dzielnik jest więc mniejszy, co automatycznie przekłada się na wyższą miesięczną kwotę świadczenia. Jeśli jednak w rzadkich przypadkach wyliczenia wskażą na wynik mniej korzystny, ZUS zachowa świadczenie na starym, wyższym poziomie. Złożenie wniosku o przeliczenie jest zatem procedurą bez ryzyka finansowego.
Checklista: Trzy kroki, by sprawdzić, czy należy Ci się więcej pieniędzy
Jeśli jesteś emerytem i chcesz zweryfikować, czy przysługuje Ci podwyżka lub jednorazowe wyrównanie, wykonaj poniższe kroki:
1. Sprawdź swój rocznik i datę przejścia na emeryturę
Jeśli należysz do grupy „emerytów czerwcowych” (kobiety 1954–1959, mężczyźni 1949–1952 oraz 1954), ZUS powinien dokonać przeliczenia z urzędu. Warto jednak zweryfikować, czy decyzja o wyrównaniu już do Ciebie dotarła. Jeśli nie, skontaktuj się z placówką ZUS. Pamiętaj, że termin wypłaty wyrównań mija w marcu 2026 roku, więc w 2025 roku jest to kwestia wymagająca uwagi.
2. Przejrzyj archiwa domowe pod kątem starych dokumentów
Jeśli pracowałeś przed 1999 rokiem, a Twój kapitał początkowy był wyliczany wiele lat temu, poszukaj wszelkich dokumentów płacowych, zwłaszcza tych potwierdzających wyższe zarobki lub nieudokumentowany wcześniej staż pracy. Dostarczenie tych papierów do ZUS może skutkować podwyższeniem kapitału początkowego i, co za tym idzie, bieżącej emerytury.
3. Złóż wniosek ZUS-ER-WPS, jeśli dorabiasz
Jeżeli osiągnąłeś wiek emerytalny i kontynuujesz aktywność zawodową, pamiętaj o corocznym składaniu wniosku o doliczenie składek. Formularz ZUS-ER-WPS jest kluczowy w tej procedurze. Wniosek możesz złożyć raz na rok lub po całkowitym zakończeniu pracy na emeryturze. Jest to najprostszy sposób na stałe zwiększenie miesięcznego świadczenia.
Warto podkreślić, że proaktywne podejście do własnej dokumentacji i świadczeń może przynieść seniorom wymierne korzyści finansowe. W dobie rosnących kosztów życia, kilkaset dodatkowych złotych miesięcznie stanowi znaczące wsparcie dla domowego budżetu.