Dla tysięcy Polaków, którzy zdecydowali się na wcześniejsze zakończenie aktywności zawodowej i pobierają świadczenia z ZUS, 1 marca 2026 roku to data kluczowa. Właśnie wtedy w życie wejdą zaktualizowane limity dorabiania, które zadecydują o wysokości wypłacanej renty lub emerytury. Niewiedza lub błąd w obliczeniach mogą słono kosztować – w grę wchodzi nie tylko zmniejszenie świadczenia, ale nawet konieczność zwrotu nienależnie pobranych kwot z odsetkami.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych opiera swoje decyzje na twardych danych makroekonomicznych, a konkretnie na wysokości przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Ponieważ marcowa aktualizacja limitów bazuje na rekordowych zazwyczaj zarobkach z czwartego kwartału poprzedniego roku, pracujący seniorzy mogą liczyć na nieco wyższe progi bezpieczeństwa. Mimo to, zasady są zero-jedynkowe, a przekroczenie kluczowych kwot nawet o symboliczną złotówkę może mieć dramatyczne konsekwencje finansowe.
Kto dokładnie musi pilnować swoich przychodów, na jakich zasadach ZUS wylicza limity i jakie kwoty najprawdopodobniej wejdą w życie od wiosny 2026 roku? Wyjaśniamy mechanizm i podajemy praktyczne wskazówki.
Mechanizm ZUS i rola GUS w ustalaniu progów
Zasady dorabiania do świadczeń emerytalno-rentowych są aktualizowane cyklicznie. ZUS zmienia limity aż cztery razy w roku: w marcu, czerwcu, wrześniu i grudniu. Podstawą do ustalenia nowych progów jest zawsze ogłaszana przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale kalendarzowym.
Aktualizacja, która wchodzi w życie 1 marca, jest szczególnie istotna. Opiera się ona na danych o zarobkach osiągniętych w czwartym kwartale poprzedniego roku (w tym przypadku 2025). Statystycznie, końcówka roku jest okresem, w którym przedsiębiorstwa i instytucje wypłacają nagrody roczne, premie świąteczne oraz tzw. „trzynastki” w sektorze publicznym. Te dodatkowe wypłaty sztucznie zawyżają średnią krajową, co w efekcie prowadzi do podwyższenia progów bezpieczeństwa dla dorabiających seniorów w okresie wiosenno-letnim.
System ten jest nieubłagany i nie zostawia miejsca na interpretację. ZUS czeka na oficjalny komunikat GUS, a następnie przelicza progi, stosując z góry ustalone wskaźniki procentowe. Pracujący emeryci i renciści muszą więc na bieżąco monitorować swoje przychody w kontekście kwartalnych zmian.
Dwa kluczowe progi: 70% i 130% średniej krajowej
System kontroli przychodów osób pobierających wcześniejsze świadczenia opiera się na dwóch wartościach progowych, które są procentowym odniesieniem do przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS. To one decydują o tym, czy ZUS podejmie interwencję.
Pierwszy próg (70% średniej krajowej):
Jest to tzw. granica bezpieczeństwa. Jeśli dodatkowy przychód brutto osiągany przez świadczeniobiorcę (z umowy o pracę, zlecenia, czy działalności gospodarczej) nie przekracza 70% przeciętnego wynagrodzenia, ZUS wypłaca świadczenie w pełnej, niepomniejszonej wysokości. Osiągnięcie tej kwoty nie rodzi żadnych negatywnych konsekwencji dla świadczeniobiorcy.
Drugi próg (130% średniej krajowej):
To strefa zakazana. Jeśli przychód brutto przekroczy 130% przeciętnego wynagrodzenia, ZUS jest zobowiązany do całkowitego zawieszenia wypłaty świadczenia za dany miesiąc. W tym przypadku nie ma znaczenia, o ile kwota została przekroczona – liczy się fakt jej przekroczenia.
Najbardziej skomplikowana sytuacja występuje, gdy przychody mieszczą się w tzw. widełkach, czyli pomiędzy 70% a 130% średniej krajowej. Wówczas świadczenie nie jest zawieszane w całości, ale zostaje pomniejszone. ZUS redukuje wypłatę o kwotę, o jaką przekroczony został dolny próg (70%). Warto jednak pamiętać, że kwota zmniejszenia nie może przekroczyć ustawowo ustalonego maksimum, które również podlega corocznym waloryzacjom.
Kogo dotyczą ograniczenia? Wiek emerytalny jako kluczowy wyjątek
Nie wszyscy seniorzy dorabiający do emerytury muszą przejmować się limitami ZUS. Ustawodawca wprowadził jasny podział na tych, którzy osiągnęli już powszechny wiek emerytalny, i tych, którzy są na wcześniejszych świadczeniach.
Kto jest bezpieczny i może zarabiać bez limitów?
Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn, są całkowicie zwolnione z obowiązku pilnowania progów przychodów. Mogą one dorabiać dowolne kwoty, a ZUS nie ma prawa zmniejszyć ani zawiesić ich świadczenia. Jest to kluczowa informacja dla wszystkich, którzy osiągnęli ustawowy wiek emerytalny i kontynuują pracę.
Kto musi uważać?
Limity przychodów dotyczą wyłącznie tych, którzy pobierają świadczenia przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Do tej grupy zaliczają się:
- Osoby na rentach z tytułu niezdolności do pracy.
- Osoby pobierające wcześniejsze emerytury (np. nauczyciele na świadczeniach kompensacyjnych, emerytury pomostowe).
- Osoby na rentach rodzinnych (jeśli świadczenie pobiera osoba, która nie ukończyła 60/65 lat).
Szczególną ostrożność muszą zachować przedsiębiorcy. W ich przypadku podstawą do obliczeń jest zadeklarowana podstawa wymiaru składek, a nie faktyczny dochód firmy. Błąd w deklaracji może prowadzić do nieświadomego przekroczenia limitów i konieczności zwrotu świadczeń.
Pułapka „jednej złotówki” i ryzyko zwrotu świadczeń
Największym zagrożeniem dla osób objętych limitami jest precyzyjność systemu ZUS, który nie toleruje przekroczenia progu 130%. Przekroczenie tej granicy nawet o symboliczną złotówkę skutkuje zawieszeniem całej miesięcznej wypłaty świadczenia. Jeśli emerytura wynosi 3500 zł, a senior zarobi o 1 zł za dużo, traci całe 3500 zł w danym miesiącu. Dlatego tak kluczowe jest bieżące monitorowanie zarobków brutto.
Kolejnym elementem ryzyka jest rozliczenie roczne. ZUS ma prawo rozliczać przychody świadczeniobiorców na dwa sposoby:
- Miesięcznie: Weryfikacja następuje co miesiąc.
- Rocznie: Weryfikacja następuje po zakończeniu roku rozliczeniowego.
Świadczeniobiorca ma prawo wybrać wariant korzystniejszy dla siebie. Rozliczenie roczne często jest ratunkiem dla osób, które w jednym miesiącu otrzymały dużą premię lub nagrodę jubileuszową, przekraczając miesięczne limity, ale w skali całego roku ich średnie zarobki były niskie. Jeśli jednak limity są przekraczane regularnie, a senior nie pilnuje terminów, po rocznym rozliczeniu może otrzymać pismo z ZUS z żądaniem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co często oznacza konieczność oddania kilku, a nawet kilkunastu tysięcy złotych.
Szacowane kwoty od 1 marca 2026. Jakich limitów się spodziewać?
Choć oficjalny komunikat ZUS z dokładnymi kwotami zostanie opublikowany dopiero w drugiej połowie lutego 2026 roku, bazując na prognozach wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale 2025 roku, można oszacować nowe progi finansowe. Wszystko wskazuje na to, że będą one wyższe niż w poprzednim kwartale, co jest dobrą wiadomością dla dorabiających.
Przewiduje się, że:
- Dolny próg (70%): Będzie oscylował w granicach 5700–5800 zł brutto miesięcznie. Przychód poniżej tej kwoty gwarantuje pełne świadczenie.
- Górny próg (130%): Będzie zbliżał się do kwoty 10 500–10 700 zł brutto miesięcznie. Przychód powyżej tej kwoty oznacza zawieszenie świadczenia.
Kluczowe jest zrozumienie, co ZUS rozumie przez „przychód brutto”. Jest to kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Obejmuje to wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia oraz podstawę wymiaru składek z działalności gospodarczej. Do przychodu wlicza się również wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane przez pracodawcę, ale nie wlicza się np. zasiłków chorobowych.
Instrukcja bezpieczeństwa dla pracujących emerytów i rencistów
Jeśli pobierasz wcześniejszą emeryturę lub rentę i pracujesz, musisz podjąć konkretne kroki, aby uniknąć problemów z ZUS po 1 marca 2026 roku:
1. Kontakt z księgowością: Pod koniec lutego skontaktuj się z działem kadr lub księgowości. Poproś o dokładne wyliczenie przewidywanego przychodu brutto na marzec i kolejne miesiące, uwzględniając nowe, oficjalne limity ZUS, gdy tylko zostaną ogłoszone.
2. Uważaj na jednorazowe wypłaty: Szczególną uwagę zwróć na premie, nagrody jubileuszowe i inne jednorazowe zastrzyki gotówki. Wypłacone w jednym miesiącu mogą z łatwością przekroczyć próg 130%. Czasami lepiej jest negocjować z pracodawcą rozłożenie premii na raty lub przesunięcie jej wypłaty na inny okres rozliczeniowy.
3. Pilnuj kwoty brutto: Zapomnij o kwocie, która wpływa na Twoje konto (netto). ZUS rozlicza Cię na podstawie kwoty brutto, która jest raportowana przez Twojego pracodawcę. Różnice między kwotą netto a brutto mogą być na tyle duże, że nieświadomie przekroczysz limit.
4. Obowiązek informacyjny: Pamiętaj, że masz obowiązek niezwłocznie poinformować ZUS o zmianie wysokości zarobków, jeśli przekroczyły one ustalone progi lub jeśli zaprzestałeś pracy. Ukrywanie dochodów nie ma sensu – ZUS i tak dowie się o nich z raportów pracodawców, a wtedy żądanie zwrotu będzie nieuniknione i obarczone odsetkami.