Unia Europejska zdecydowanie przyspiesza transformację energetyczną w sektorze budownictwa. Od 1 stycznia 2025 roku wchodzą w życie nowe regulacje wynikające z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD), które mają bezpośredni wpływ na portfele Polaków i plany inwestycyjne dotyczące ogrzewania domów.
Główną i najbardziej natychmiastową zmianą jest zakaz udzielania wsparcia finansowego na zakup i instalację indywidualnych kotłów zasilanych wyłącznie paliwami kopalnymi. Choć w przestrzeni publicznej pojawiają się nieprawdziwe doniesienia o natychmiastowym zakazie używania gazu, rzeczywistość jest bardziej złożona. Dyrektywa nie nakazuje demontażu sprawnie działających urządzeń, ale definitywnie kończy erę publicznego wspierania czysto gazowych systemów grzewczych.
Zmiana ta wymusza pilną rewizję planów termomodernizacyjnych. Osoby, które liczyły na dotacje z programu „Czyste Powietrze” czy ulgi podatkowe na wymianę starego kotła na nowy kocioł gazowy, muszą przygotować się na to, że wsparcie to będzie dostępne tylko pod pewnym warunkiem. W kontekście ambitnych celów klimatycznych UE, kluczowe staje się zrozumienie, kogo i kiedy obejmą te nowe, daleko idące regulacje.
Zakaz dotowania kotłów gazowych. Co się dzieje od 1 stycznia 2025?
Kluczowy zapis, który wzbudza największe emocje, znajduje się w Art. 17 ust. 15 Dyrektywy (UE) 2024/1275. Stanowi on, że państwa członkowskie, w tym Polska, nie mogą oferować żadnych zachęt finansowych na instalację samodzielnych kotłów wykorzystujących wyłącznie paliwa kopalne, począwszy od 1 stycznia 2025 roku. Dotyczy to zarówno dotacji bezpośrednich, jak i ulg podatkowych czy preferencyjnych pożyczek.
W praktyce oznacza to koniec dofinansowania na zakup standardowych, indywidualnych pieców na gaz ziemny, olej opałowy czy węgiel w ramach krajowych programów. W Polsce najbardziej odczują to beneficjenci programu „Czyste Powietrze” oraz osoby planujące skorzystanie z ulgi termomodernizacyjnej.
Wyjątek, który ratuje inwestycje: systemy hybrydowe. Dyrektywa dopuszcza kontynuowanie wsparcia finansowego dla systemów hybrydowych. Są to rozwiązania łączące kocioł na paliwo kopalne (np. gaz) z urządzeniem wykorzystującym odnawialne źródła energii (OZE), takim jak pompa ciepła, kolektory słoneczne czy systemy fotowoltaiczne. Jeśli zatem planujesz wymianę ogrzewania na gazowe i chcesz skorzystać z dotacji, musisz uwzględnić w projekcie dodatkowy element OZE, aby spełnić nowe kryteria środowiskowe.
Dla właścicieli domów jednorodzinnych oznacza to konieczność szybkiego działania, jeśli chcą jeszcze załapać się na wsparcie dla czysto gazowych systemów w 2024 roku, lub natychmiastowe przestawienie się na planowanie rozwiązań hybrydowych na rok 2025 i lata kolejne.
Standard zeroemisyjny dla nowych budynków. Ważne daty 2028 i 2030
Długoterminowym celem EPBD jest osiągnięcie pełnej dekarbonizacji sektora budownictwa. Realizację tego celu wyznaczają konkretne daty, które dotyczą przyszłości budownictwa w Polsce i całej UE. Nowe standardy będą wprowadzane etapami, zaczynając od sektora publicznego.
Od 1 stycznia 2028 roku wszystkie nowe budynki użyteczności publicznej, które będą oddawane do użytku, muszą spełniać standard bezemisyjności. Oznacza to, że muszą charakteryzować się bardzo wysoką efektywnością energetyczną, a ich zapotrzebowanie na energię powinno być pokrywane w całości ze źródeł odnawialnych generowanych na miejscu lub w pobliżu.
Z kolei od 1 stycznia 2030 roku ten sam standard obejmie już wszystkie nowe budynki mieszkalne. Każdy dom, który uzyska pozwolenie na budowę po tej dacie, będzie musiał być zaprojektowany i wykonany jako budynek zeroemisyjny. W praktyce oznacza to, że projektanci i deweloperzy będą musieli zrezygnować z tradycyjnych kotłów na paliwa kopalne na rzecz pomp ciepła, zaawansowanych systemów wentylacyjnych z odzyskiem ciepła oraz fotowoltaiki.
Wprowadzenie tego standardu ma na celu radykalne obniżenie kosztów eksploatacji nowych nieruchomości oraz zmniejszenie ich śladu węglowego. Choć początkowy koszt budowy domu zeroemisyjnego może być wyższy, długoterminowe oszczędności na rachunkach za energię mają zrekompensować tę inwestycję, zgodnie z założeniami Dyrektywy.
Los istniejących pieców. Czy muszę demontować sprawny kocioł gazowy?
To kluczowa kwestia, która często jest źródłem dezinformacji. Dyrektywa EPBD, wbrew obiegowym plotkom, nie nakazuje właścicielom istniejących domów demontażu sprawnie działających kotłów gazowych, olejowych czy węglowych. Jeśli Twój kocioł został zainstalowany legalnie i działa poprawnie, możesz z niego korzystać. Nie ma przymusu jego wymiany ani kary za jego posiadanie.
Jednakże, długoterminowa polityka UE promuje stopniowe wycofywanie paliw kopalnych z rynku. Oznacza to, że choć dziś możesz korzystać z gazu ziemnego, w perspektywie kolejnych dekad infrastruktura i dostępność paliw będą się zmieniać. Unia Europejska promuje przejście z gazu ziemnego na tzw. „zielone gazy”:
- Biometan i biogaz: Odnawialne gazy produkowane z odpadów organicznych.
- Wodór odnawialny: Paliwo przyszłości, produkowane z wykorzystaniem energii odnawialnej.
Wielu producentów już dziś oferuje kotły gazowe, które są „hydrogen-ready”, czyli przystosowane do spalania mieszanki gazu ziemnego z wodorem, co może być przyszłościowym rozwiązaniem dla osób, które nie chcą całkowicie rezygnować z tego typu ogrzewania. Wymiana kotła na taki, który jest przystosowany do spalania paliw odnawialnych, będzie traktowana jako zgodna z nowymi wymogami środowiskowymi i może w przyszłości podlegać wsparciu.
Długofalowy plan UE: Cel 2040 i głęboka renowacja
Choć natychmiastowe zmiany dotyczą dotacji, Dyrektywa EPBD ma na celu całkowite wyeliminowanie paliw kopalnych z ogrzewania budynków w całej Unii Europejskiej do 2040 lub 2050 roku (ostateczny termin ma być ustalony w ramach krajowych planów). Aby to osiągnąć, kluczowe stają się głębokie renowacje energetyczne.
Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do opracowania ścieżek renowacji, mających na celu poprawę efektywności energetycznej najmniej wydajnych budynków. Przy dużych remontach, które wymagają uzyskania pozwolenia na budowę (np. wymiana dachu, ocieplenie fasady), właściciele będą zachęcani, a w niektórych przypadkach zobligowani do poprawy charakterystyki energetycznej budynku. To oznacza, że remontując dom, trzeba będzie myśleć o kompleksowej termomodernizacji, która często obejmuje też wymianę źródła ciepła na bardziej ekologiczne.
Dla właścicieli starszych nieruchomości, których domy charakteryzują się niską klasą energetyczną (np. G lub F), oznacza to, że w najbliższych latach mogą pojawić się nowe krajowe wymogi dotyczące minimalnego standardu energetycznego, szczególnie w kontekście planów renowacji na poziomie krajowym. Warto już teraz analizować możliwości ocieplenia budynku i przejścia na OZE, aby uniknąć potencjalnych kosztów związanych z nagłą koniecznością modernizacji w przyszłości.
Podsumowanie: Konkretne kroki dla Polaków
W świetle nowych przepisów Unii Europejskiej, Polacy planujący inwestycje w ogrzewanie muszą uwzględnić następujące kluczowe terminy i zasady:
- Pilna decyzja ws. gazu (2024): Jeśli planujesz instalację czysto gazowego kotła i liczysz na dotację, musisz złożyć wniosek i zrealizować inwestycję jeszcze w 2024 roku.
- Wybór systemów hybrydowych (od 2025): Po 1 stycznia 2025 roku, wsparcie finansowe będzie dostępne tylko dla systemów łączących paliwa kopalne z OZE (np. kocioł gazowy plus pompa ciepła lub kolektory).
- Budowa domu (od 2030): Nowo budowane domy mieszkalne będą musiały być zeroemisyjne. Wymaga to planowania ogrzewania wyłącznie w oparciu o OZE.
- Renowacja istniejących budynków: Choć nie ma przymusu wymiany sprawnych pieców, planując większy remont, należy liczyć się z koniecznością przeprowadzenia głębokiej renowacji energetycznej, która może obejmować zmianę źródła ciepła.
Transformacja sektora grzewczego jest nieunikniona. Choć Dyrektywa EPBD nie wprowadza natychmiastowego zakazu używania gazu, znacznie ogranicza finansową opłacalność inwestowania w tradycyjne systemy, promując tym samym rozwiązania przyszłościowe i odnawialne.