Marzec 2026 roku przynosi istotne zmiany w portfelach setek tysięcy polskich seniorów. Choć uwaga opinii publicznej tradycyjnie skupia się na procentowej waloryzacji emerytur i rent, w cieniu głównych wskaźników kryje się inna, niezwykle ważna aktualizacja stawek. Chodzi o ryczałt energetyczny – bezzwrotne świadczenie pieniężne, które od lat stanowi realne wsparcie w regulowaniu opłat za prąd, gaz i ogrzewanie. Od 1 marca 2026 roku kwota ta wzrośnie do rekordowego poziomu, co jest bezpośrednią odpowiedzią na utrzymujące się koszty utrzymania nieruchomości.
Zmiana ta nie dotyczy jednak wszystkich emerytów. Ryczałt energetyczny to świadczenie o charakterze celowym i honorowym, skierowane do osób o konkretnej przeszłości patriotycznej oraz ich rodzin. W 2026 roku, dzięki wyższemu niż pierwotnie prognozowano wskaźnikowi waloryzacji, pomoc ta stanie się jeszcze bardziej odczuwalna. Dla wielu gospodarstw domowych prowadzonych przez seniorów, dodatkowe kilkaset złotych w skali roku to fundusze, które pozwalają na zachowanie płynności finansowej w obliczu rosnących cen mediów.
Nowa stawka od 1 marca 2026 roku. Ile trafi do portfeli?
Do końca lutego 2026 roku wysokość ryczałtu energetycznego wynosiła 312,71 zł miesięcznie. Zgodnie z najnowszymi danymi i ogłoszonym wskaźnikiem waloryzacji na poziomie 5,3 proc., od niedzieli 1 marca kwota ta zostaje podniesiona do 336,16 zł miesięcznie. Choć jednostkowa podwyżka o nieco ponad 23 złote może wydawać się skromna, w ujęciu rocznym nabiera ona zupełnie innego znaczenia.
Beneficjenci tego świadczenia otrzymają w ciągu roku łącznie 4033,92 zł. Co kluczowe z punktu widzenia budżetu domowego, ryczałt energetyczny jest kwotą wypłacaną „na rękę”. Oznacza to, że:
- Świadczenie jest całkowicie wolne od podatku dochodowego.
- Od kwoty tej nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie zdrowotne.
- Pieniądze trafiają bezpośrednio na konto bankowe lub są dostarczane przez listonosza wraz z podstawową emeryturą.
Warto podkreślić, że ryczałt nie jest bonem o ograniczonym przeznaczeniu. Mimo nazwy sugerującej opłaty za energię, seniorzy mają pełną swobodę w dysponowaniu tymi środkami. Mogą one zostać przeznaczone na leki, żywność lub inne bieżące potrzeby, choć ustawodawca wprowadził je z myślą o rekompensacie wysokich kosztów utrzymania lokalu.
Kto może ubiegać się o ryczałt energetyczny? Lista uprawnionych
Ryczałt energetyczny nie jest świadczeniem powszechnym, co odróżnia go od dodatków osłonowych czy bonów energetycznych wprowadzanych doraźnie przez rząd. Jest to przywilej stały, uregulowany w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Grupa uprawniona jest ściśle zdefiniowana i obejmuje osoby, które swoją postawą lub cierpieniem zapisały się w historii Polski.
Do otrzymania dodatkowych 336,16 zł miesięcznie uprawnieni są:
- Kombatanci i inne osoby uprawnione (np. uczestnicy walk o niepodległość).
- Osoby represjonowane z powodów politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych.
- Żołnierze zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949–1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach czy zakładach wydobywania rud uranu.
- Wdowy i wdowcy po wyżej wymienionych osobach, pod warunkiem, że pobierają emeryturę lub rentę.
Szczególnie istotny jest punkt dotyczący współmałżonków. Wiele osób po śmierci partnera-kombatanta nie zdaje sobie sprawy, że prawo do ryczałtu energetycznego przechodzi na nich. Jest to forma zabezpieczenia socjalnego dla osób owdowiałych, które często muszą samodzielnie udźwignąć koszty utrzymania mieszkania lub domu.
Ryczałt energetyczny a bon energetyczny. Wyjaśniamy różnice
W debacie publicznej często dochodzi do mylenia ryczałtu energetycznego z bonem energetycznym. To błąd, który może prowadzić do niepotrzebnego stresu u seniorów. Bon energetyczny był instrumentem doraźnym, uzależnionym od niskich dochodów gospodarstwa domowego. Ryczałt energetyczny działa na zupełnie innych zasadach.
Brak kryterium dochodowego to najważniejsza cecha ryczałtu. Wypłata świadczenia w pełnej wysokości 336,16 zł nie zależy od tego, jak wysoką emeryturę pobiera senior. Prawo do pieniędzy mają zarówno osoby otrzymujące świadczenie minimalne, jak i te, których emerytury przekraczają średnią krajową. Kluczem jest wyłącznie posiadanie statusu kombatanta, osoby represjonowanej lub wdowy/wdowca po takiej osobie. Jest to świadczenie niezbywalne i niezależne od aktualnej sytuacji majątkowej beneficjenta.
Jak otrzymać pieniądze? Formalności i wniosek ZUS-ERK
Dla osób, które już pobierają ryczałt energetyczny, mamy ważną informację: proces waloryzacji odbywa się automatycznie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) oraz organy emerytalne służb mundurowych przeliczą stawkę z urzędu. Nowa, wyższa kwota zostanie wypłacona już w marcowym terminie płatności świadczenia.
Inaczej wygląda sytuacja osób, które dopiero nabyły uprawnienia lub do tej pory nie korzystały z tego wsparcia. Aby zacząć otrzymywać ryczałt, należy przejść prostą procedurę administracyjną:
1. Wypełnienie wniosku: Należy złożyć formularz ZUS-ERK. Dokument ten jest dostępny w placówkach ZUS oraz na platformie PUE ZUS.
2. Potwierdzenie statusu: Do wniosku koniecznie należy dołączyć decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, która potwierdza okresy działalności kombatanckiej lub represji. W przypadku wdów/wdowców potrzebne będzie również zaświadczenie potwierdzające uprawnienia zmarłego małżonka.
3. Złożenie dokumentacji: Komplet dokumentów składa się w organie rentowym, który wypłaca emeryturę lub rentę. Decyzja o przyznaniu ryczałtu wydawana jest zazwyczaj w ciągu 30 dni.
Eksperci przypominają, że warto dopełnić tych formalności jak najszybciej. Choć ryczałt energetyczny jest przyznawany na stałe, prawo do wypłaty powstaje od miesiąca, w którym złożono wniosek. Oznacza to, że zwlekanie z wizytą w urzędzie skutkuje bezpowrotną utratą pieniędzy za minione miesiące. W dobie rosnących kosztów energii, każda kwota wpływająca na konto seniora stanowi realne odciążenie domowego budżetu i zwiększa poczucie bezpieczeństwa finansowego.
Podsumowanie dla seniorów i ich rodzin
Wzrost ryczałtu energetycznego do 336,16 zł to dobra wiadomość dla najbardziej zasłużonych obywateli. Warto sprawdzić, czy w kręgu naszej rodziny lub sąsiadów nie ma osób, które spełniają kryteria, a jeszcze nie korzystają z tej pomocy. Praktyczna check-lista:
- Sprawdź, czy posiadasz status kombatanta lub osoby represjonowanej.
- Jeśli jesteś wdową/wdowcem po takiej osobie, upewnij się, że pobierasz dodatek.
- Pamiętaj, że waloryzacja w marcu 2026 r. jest automatyczna dla obecnych świadczeniobiorców.
- Nowe wnioski (ZUS-ERK) składaj niezwłocznie, by nie tracić należnych środków.