Polski rynek handlu detalicznego przygotowuje się do istotnej zmiany w sposobie prezentacji produktów świeżych. Od 17 lutego 2026 roku wejdą w życie nowe przepisy dotyczące znakowania świeżych owoców, warzyw oraz bananów. Najważniejszą nowością, która bezpośrednio wpłynie na wygląd sklepowych półek, jest obowiązek umieszczania grafiki przedstawiającej flagę państwa pochodzenia przy produktach oferowanych luzem. Zmiana ta wynika z nowelizacji rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i ma na celu zwiększenie transparentności oraz ułatwienie konsumentom podejmowania świadomych decyzji zakupowych w oparciu o patriotyzm gospodarczy i preferencje produktowe.
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) już teraz zwraca uwagę, że nowe regulacje będą wymagały od przedsiębiorców odpowiedniego przygotowania logistycznego i wizualnego. Choć do wejścia przepisów w życie pozostało jeszcze sporo czasu, skala operacji w dużych sieciach handlowych oraz mniejszych punktach sprzedaży detalicznej sprawia, że proces dostosowawczy warto rozpocząć z wyprzedzeniem. Nowy obowiązek dotyczy nie tylko dużych marketów, ale każdego punktu sprzedaży detalicznej, w którym oferowane są produkty świeże bez opakowań jednostkowych.
Kluczowa zmiana: grafika zamiast samego tekstu
Obecnie obowiązujące przepisy unijne i krajowe nakładają na sprzedawców obowiązek informowania o kraju pochodzenia produktu, jednak najczęściej odbywa się to w formie tekstowej na wywieszkach cenowych. Od 17 lutego 2026 roku sama informacja pisemna przestanie wystarczać. Nowe prawo wprowadza wymóg prezentowania czytelnej grafiki flagi państwa, z którego dany produkt pochodzi. Dotyczy to trzech konkretnych sytuacji sprzedażowych:
- produktów oferowanych całkowicie bez opakowania (luzem),
- produktów pakowanych na życzenie konsumenta bezpośrednio w miejscu sprzedaży,
- produktów pakowanych przez sprzedawcę do bezzwłocznej sprzedaży (np. porcjowane owoce na tackach przygotowane tego samego dnia).
Wprowadzenie elementu graficznego ma na celu wyeliminowanie pomyłek i uczynienie informacji o pochodzeniu towaru bardziej intuicyjną. Badania konsumenckie wskazują, że kupujący znacznie szybciej identyfikują pochodzenie produktu poprzez symbol graficzny niż poprzez czytanie drobnego druku na etykietach cenowych.
Gdzie dokładnie musi pojawić się flaga?
Zgodnie z wytycznymi, grafika flagi kraju pochodzenia musi być umieszczona w sposób wyraźny, widoczny i jednoznacznie przypisany do konkretnego towaru. Najczęściej miejscem ekspozycji będzie wywieszka przy produkcie, na której znajduje się również cena oraz nazwa odmiany. Przepisy nie narzucają sztywnego wymiaru flagi, jednak musi być ona na tyle duża, aby kupujący nie miał trudności z jej rozpoznaniem z typowej odległości, z jakiej dokonuje wyboru towaru.
Ważnym aspektem jest również rzetelność tych oznaczeń. Sprzedawca będzie musiał dbać o to, aby przy zmianie partii towaru (np. zakończeniu sprzedaży jabłek z Polski i rozpoczęciu sprzedaży partii z Włoch) grafika flagi została niezwłocznie zaktualizowana. Błędne oznakowanie kraju pochodzenia jest traktowane jako wprowadzanie konsumenta w błąd, co może skutkować dotkliwymi karami finansowymi nakładanymi przez organy kontrolne.
Obowiązki sprzedawcy i rola IJHARS
Za prawidłowe oznakowanie produktów świeżych pełną odpowiedzialność ponosi detalista, czyli podmiot wprowadzający towar do obrotu na ostatnim etapie łańcucha dostaw. Oznacza to, że właściciele sklepów warzywnych, stoisk targowych oraz managerowie supermarketów muszą zapewnić system, który pozwoli na sprawne zarządzanie grafikami flag. IJHARS przypomina, że inspekcja będzie rygorystycznie weryfikować zgodność oznakowania ze stanem faktycznym oraz dokumentacją dostaw (fakturami, dokumentami przewozowymi).
Warto podkreślić, że w przypadku produktów sprzedawanych w opakowaniach zbiorczych lub jednostkowych, które zostały zapakowane u producenta, nadal obowiązują dotychczasowe zasady (wymagające m.in. pełnej nazwy państwa pochodzenia, klasy jakości oraz danych podmiotu pakującego). Nowy obowiązek graficzny jest specyficznym rozszerzeniem ochrony konsumenta w segmencie produktów sprzedawanych „na wagę”.
Dlaczego zmiany wchodzą w życie właśnie teraz?
Podstawą prawną nowych wymogów jest Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2025 r., które koreluje z unijnym rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2023/2429. Celem ustawodawcy jest nie tylko walka z nieuczciwymi praktykami rynkowymi, takimi jak „przemetkowywanie” towarów importowanych na krajowe, ale również wsparcie lokalnych producentów rolniczych. Jasna identyfikacja wizualna ma promować polską żywność w okresach jej sezonowej dostępności.
Dla konsumenta zmiana ta oznacza większy komfort zakupów. W dobie rosnącej świadomości ekologicznej i ekonomicznej, informacja o tym, jak daleką drogę przebył produkt (ślad węglowy) oraz wspieranie rodzimej gospodarki, stają się kluczowymi czynnikami wyboru. Nowe przepisy mają sprawić, że te informacje będą dostępne „na pierwszy rzut oka”.
Praktyczna lista kontrolna dla przedsiębiorców
Aby uniknąć problemów podczas kontroli po 17 lutego 2026 roku, sprzedawcy powinni rozważyć następujące kroki:
- Audyt obecnych wywieszek: Sprawdzenie, czy na obecnych nośnikach cenowych jest miejsce na dodanie elementu graficznego o odpowiedniej wielkości.
- Aktualizacja systemów IT: W przypadku dużych sieci handlowych konieczne będzie dostosowanie systemów generujących etykiety, aby automatycznie przypisywały grafikę flagi do kraju pochodzenia w bazie danych.
- Szkolenie personelu: Pracownicy odpowiedzialni za wykładanie towaru muszą zostać przeszkoleni z zakresu nowych wymogów, aby uniknąć błędów przy zmianie asortymentu.
- Weryfikacja dostawców: Upewnienie się, że dostawcy dostarczają precyzyjne informacje o kraju pochodzenia w dokumentacji towarzyszącej każdej partii owoców i warzyw.
Podsumowując, nadchodzące zmiany w znakowaniu żywności to kolejny krok w stronę profesjonalizacji polskiego handlu detalicznego. Choć dla sprzedawców oznaczają one dodatkowe obowiązki administracyjne i techniczne, dla rynku jako całości stanowią szansę na budowę większego zaufania u konsumentów i lepszą ekspozycję wysokiej jakości produktów rolnych.