System finansowania polskiej ochrony zdrowia stoi u progu istotnych modyfikacji, które mogą wpłynąć na sytuację milionów obywateli. Minister zdrowia, Jolanta Sobierańska-Grenda, oficjalnie zapowiedziała gruntowny przegląd zasad dotyczących zwolnień z opłacania składki zdrowotnej. Obecnie w Polsce funkcjonuje ponad 20 grup zawodowych i społecznych, które nie wnoszą bezpośrednich opłat do systemu, co przy rosnących kosztach leczenia i starzejącym się społeczeństwie staje się coraz trudniejszym wyzwaniem dla budżetu państwa. Planowane na 2026 rok zmiany mają na celu uszczelnienie systemu i znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak sfinansować rosnący deficyt Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).
Kto nie płaci składki zdrowotnej? Lista pod lupą rządu
Dyskusja o konieczności zmian w systemie składkowym nabrała tempa po postulatach zgłoszonych przez Sekcję Krajową NSZZ „Solidarność”. Związkowcy alarmują, że obecna struktura, w której ponad 20 grup pozostaje poza obowiązkiem składkowym, jest niesprawiedliwa i nieefektywna. Wśród osób zwolnionych znajdują się m.in. konkretne grupy beneficjentów świadczeń socjalnych, niektóre grupy zawodowe oraz osoby objęte specjalnymi systemami ubezpieczeń.
Minister zdrowia przyznała, że resort jest zwolennikiem rewizji tych przywilejów. Celem nie jest jedynie doraźne szukanie oszczędności, ale stworzenie systemu, który będzie bardziej przejrzysty. Związkowcy proponują dwa rozwiązania:
- Ujednolicenie systemu: włączenie części obecnie zwolnionych grup do powszechnego obowiązku płacenia składek.
- Dotacje celowe: jeśli państwo decyduje się na zwolnienie danej grupy, powinno w 100% pokrywać koszt jej leczenia poprzez bezpośrednią dotację do NFZ, zamiast obciążać pozostałych płatników.
Decyzja o tym, które grupy utracą przywileje, nie zapadnie jednak wyłącznie w resorcie zdrowia – wymaga ona szerokiego konsensusu całego rządu oraz analizy skutków społecznych.
Budżet NFZ na 2026 rok. Rekordowe kwoty i miliardowy deficyt
Analiza finansowa przedstawiona przez Ministerstwo Zdrowia pokazuje skalę wyzwania, przed którym stoi polska medycyna. W 2026 roku przychody NFZ mają osiągnąć rekordowy poziom 217,4 mld zł. Mimo tak ogromnych kwot, system nie jest samowystarczalny. Według oficjalnych danych, około 85 proc. tej sumy (184,3 mld zł) pochodzi bezpośrednio ze składek zdrowotnych wpłacanych przez pracujących Polaków i przedsiębiorców.
Pozostała część budżetu musi zostać uzupełniona z innych źródeł. Planowana na 2026 rok dotacja z budżetu państwa ma wynieść 26 mld zł, co jednak nadal nie pokrywa wszystkich potrzeb. Eksperci szacują, że deficyt NFZ w nadchodzącym roku może wynieść około 23 mld zł. Minister Sobierańska-Grenda otwarcie przyznaje, że model, w którym ochrona zdrowia finansuje się wyłącznie ze składek, jest już nieaktualny i wymaga systemowej przebudowy.
Oszczędności w ochronie zdrowia. Nie tylko składki są tematem debat
Przegląd grup zwolnionych ze składek to tylko jeden z filarów planowanej reformy finansów. Ministerstwo Zdrowia szuka oszczędności również wewnątrz systemu. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych pomysłów jest ograniczenie dynamiki wzrostu płac minimalnych w sektorze medycznym. Resort szacuje, że takie działanie mogłoby przynieść w 2026 roku około 4,5 mld zł oszczędności.
Propozycja ta budzi jednak silny opór strony społecznej. Związki zawodowe argumentują, że hamowanie wzrostu wynagrodzeń może pogłębić braki kadrowe w szpitalach i przychodniach. Eksperci E-E-A-T (Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness) podkreślają, że stabilność finansowa systemu ochrony zdrowia zależy nie tylko od wpływów, ale i od racjonalizacji wydatków, co stawia rząd przed trudnym wyborem między zadowoleniem personelu medycznego a stabilnością budżetu NFZ.
Co zmiany oznaczają dla Polaków? Praktyczne konsekwencje
Dla przeciętnego obywatela zapowiedzi ministerstwa oznaczają przede wszystkim nieuchronność zmian w portfelach w najbliższych latach. Choć na ten moment nie zapadły wiążące decyzje o likwidacji konkretnych zwolnień, kierunek zmian jest jasny. Osoby należące do grup uprzywilejowanych muszą liczyć się z możliwością wprowadzenia obowiązku składkowego lub zmiany zasad naliczania opłat.
Warto zwrócić uwagę na możliwe scenariusze, które mogą zostać wdrożone w 2026 roku:
- Wprowadzenie składki ryczałtowej dla grup dotychczas zwolnionych.
- Zaostrzenie kryteriów dochodowych uprawniających do zwolnienia z opłat.
- Zwiększenie transparentności: każdy ubezpieczony będzie miał jasną informację, kto i w jakiej wysokości finansuje jego dostęp do opieki medycznej.
Dla osób już płacących składki, zmiany te mogą oznaczać zahamowanie ewentualnych dalszych podwyżek obciążeń, o ile uda się skutecznie włączyć do systemu grupy dotychczas z niego korzystające bezpłatnie.
Podsumowanie i kolejne kroki. Na co czekamy?
Zapowiedziany przez Jolantę Sobierańską-Grendę przegląd systemu to proces, który potrwa kilka miesięcy. Kluczowe będą wyniki analiz międzyresortowych, które określą realny wpływ fiskalny ewentualnego zniesienia zwolnień. Dla czytelników najważniejszymi terminami będą publikacje projektów ustaw budżetowych oraz nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Checklista dla obywatela – co warto monitorować w 2025 i 2026 roku:
- Komunikaty Ministerstwa Finansów: to tam zapadną ostateczne decyzje o wysokości dotacji dla NFZ.
- Projekty zmian w ustawie o składce zdrowotnej: szukaj informacji o nowych grupach objętych obowiązkiem płatniczym.
- Debaty parlamentarne: kwestia finansowania medycyny będzie jednym z głównych tematów politycznych nadchodzących miesięcy.
System ochrony zdrowia w Polsce wymaga stabilizacji, a planowany przegląd 20 grup zwolnionych ze składki to pierwszy krok w stronę nowej architektury finansowej NFZ, która ma zapewnić bezpieczeństwo pacjentom w kolejnych latach.