Do senackiej Komisji Petycji trafił wniosek, który wywołał dyskusję o przyszłości finansowania wspólnot wyznaniowych w Polsce. Obywatelska petycja (numer P11-89/25) postuluje wprowadzenie w naszym kraju podatku kościelnego, wzorowanego na niemieckim systemie Kirchensteuer. Choć temat znajduje się dopiero na wstępnym etapie analizy, decyzja senatorów o zasięgnięciu opinii rządowych resortów oznacza, że propozycja oficjalnie weszła na ścieżkę legislacyjną.
Na czym polega propozycja podatku kościelnego?
Autor petycji proponuje mechanizm, w którym pracodawca automatycznie potrącałby z wynagrodzenia pracownika 8 proc. należnego podatku dochodowego. Środki te trafiałyby do urzędu skarbowego, a następnie byłyby przekazywane na konto wskazanego przez podatnika Kościoła lub związku wyznaniowego. Co istotne, nie jest to 8 proc. od pensji brutto, lecz ułamek kwoty podatku PIT, co przy standardowym opodatkowaniu oznacza realne obciążenie na poziomie niespełna 1 proc. wynagrodzenia.
Z obowiązku płacenia daniny zwolnione byłyby osoby niewierzące oraz te, które nie deklarują przynależności do żadnej wspólnoty. W praktyce oznaczałoby to, że deklaracja religijna zyskuje wymierny skutek finansowy. Model ten, z powodzeniem funkcjonujący w Niemczech, Austrii czy Szwajcarii, w polskich warunkach wymagałby jednak gruntownej zmiany sposobu ewidencji wiernych oraz ścisłej współpracy państwa z instytucjami wyznaniowymi.
Bariery prawne: Konstytucja i Konkordat
Podczas posiedzenia Komisji Petycji z 20 stycznia 2026 r. pojawiły się głosy wskazujące na poważne przeszkody prawne. Senatorowie zwrócili uwagę, że relacje państwa z Kościołem katolickim reguluje Konkordat. Dokument ten, ratyfikowany w 1998 roku, zawiera zapisy dotyczące wspólnego wypracowania zasad finansowania, co czyni jednostronne decyzje parlamentu prawnie wątpliwymi.
Eksperci wskazują, że każda zmiana w tym zakresie wymagałaby negocjacji ze Stolicą Apostolską i zawarcia nowego porozumienia. Dodatkową barierą jest Konstytucja RP, a konkretnie artykuł 25, mówiący o bezstronności państwa w sprawach przekonań religijnych. Automatyczne pobieranie daniny przez aparat państwowy na rzecz konkretnych instytucji wyznaniowych może budzić kontrowersje konstytucyjne, dlatego Komisja zleciła przeprowadzenie szczegółowej analizy prawnej przed podjęciem dalszych kroków.
Co zmiana oznacza dla obywateli?
Na obecnym etapie warto podkreślić: nie ma żadnego projektu ustawy, który wprowadzałby podatek kościelny. Senat jest na etapie zbierania opinii z Ministerstwa Finansów oraz MSWiA. Proces legislacyjny, nawet jeśli otrzymałby zielone światło, byłby długotrwały i wymagałby szerokiego konsensusu politycznego.
Dla osób zainteresowanych tematem istotne jest zrozumienie, jak obecnie wygląda finansowanie Kościołów w Polsce. Opiera się ono głównie na ofiarach wiernych oraz dotacjach z Funduszu Kościelnego, który jest instytucją budżetową. Wprowadzenie podatku kościelnego stanowiłoby odejście od obecnego modelu w stronę systemu dobrowolnych odpisów, co z kolei mogłoby wpłynąć na popularność formalnych aktów, takich jak apostazja, w celu uniknięcia dodatkowych obciążeń.
Podsumowanie: co dalej z petycją?
Senacka Komisja Petycji nie odrzuciła wniosku, co oznacza, że debata o finansowaniu Kościołów pozostaje otwarta. Oto kluczowe wnioski dla czytelników:
- Brak wiążących decyzji: Petycja jest na etapie opiniowania; nie trwają prace nad ustawą.
- Długa ścieżka: Ewentualne zmiany wymagałyby negocjacji międzynarodowych (Konkordat) oraz zmian w prawie krajowym.
- Weryfikacja konstytucyjności: Senat zlecił analizy, które mają odpowiedzieć na pytanie, czy propozycja jest zgodna z polskim prawem zasadniczym.
- Dostęp do informacji: Postępy w pracach nad petycją P11-89/25 można śledzić na oficjalnej stronie Senatu RP.
Na tym etapie sprawa pozostaje w sferze dyskusji politycznej i prawnej. Czy propozycja trafi pod obrady Sejmu, zależeć będzie od stanowisk, jakie przedstawią zapytane ministerstwa.