Kiedy po udanych zakupach przekraczasz linię kas, a bramka antykradzieżowa zaczyna głośno piszczeć, stres jest niemal gwarantowany. W ciągu kilku sekund pojawia się pracownik ochrony, który często żąda otwarcia torebki lub plecaka, sugerując, że doszło do kradzieży. Choć w większości przypadków jest to pomyłka, reakcja ochrony może naruszać naszą prywatność i nietykalność osobistą.
Wielu Polaków nie zdaje sobie sprawy, że uprawnienia pracowników ochrony są ściśle ograniczone i diametralnie różnią się od kompetencji Policji. Znajomość przepisów jest kluczowa, aby w stresującej sytuacji zachować spokój i skutecznie ochronić swoje prawa. W 2025 roku, pomimo zaawansowania technologii monitoringu, podstawowe zasady dotyczące rewizji osobistej i przeszukania bagażu pozostają niezmienne i są korzystne dla klienta.
Niniejszy artykuł wyjaśnia, kiedy pracownik ochrony ma prawo interweniować, a kiedy jego żądanie jest jedynie prośbą, którą możemy legalnie odrzucić. Poznaj granice działania ochrony, aby nie dać się zastraszyć i wiedzieć, jak postąpić, gdy bramka alarmowa fałszywie zasygnalizuje problem.
Kim jest pracownik ochrony i jakie ma uprawnienia?
Kluczowe dla zrozumienia zakresu uprawnień jest rozróżnienie, kogo dokładnie mamy przed sobą. Większość osób w mundurach ochrony, zwłaszcza w supermarketach i drogeriach, to tak zwani pracownicy ochrony niekwalifikowani. Osoby te nie posiadają licencji wpisanej na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej, a ich uprawnienia są minimalne – są zbliżone do uprawnień każdego innego obywatela.
Kwalifikowany pracownik ochrony, działający na podstawie Ustawy o ochronie osób i mienia, ma szersze kompetencje, ale wciąż jest to zakres znacznie mniejszy niż ten, którym dysponują służby państwowe. Nawet pracownik kwalifikowany, legitymujący się odpowiednią licencją, nie ma prawa do samodzielnego wykonywania czynności zastrzeżonych dla Policji, takich jak przeszukanie osobiste czy rewizja bagażu bez zgody klienta.
Głównym zadaniem pracownika ochrony jest ochrona mienia i zapewnienie porządku na terenie obiektu. Oznacza to, że mogą oni obserwować, reagować na incydenty i – co najważniejsze – dokonać tzw. ujęcia obywatelskiego, ale tylko w ściśle określonych przypadkach. W żadnym wypadku ich rola nie upoważnia ich do zastępowania organów ścigania.
Czy ochroniarz może przeszukać torbę? Granice rewizji osobistej
To najczęściej rodzące się pytanie w momencie interwencji. Odpowiedź prawna jest jednoznaczna: pracownik ochrony nie ma prawa samodzielnie dokonać rewizji osobistej ani przeszukania bagażu. Czynności te, wkraczające głęboko w sferę prywatności obywatela, są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla Policji, Straży Granicznej, Służby Celno-Skarbowej lub innych uprawnionych służb państwowych, działających na podstawie wyraźnych przepisów prawa.
Co zatem może zrobić pracownik ochrony, gdy podejrzewa kradzież lub gdy alarm się uruchomił? Może on jedynie poprosić klienta o dobrowolne okazanie zawartości torby, plecaka czy kieszeni. Słowo „dobrowolne” jest tu kluczowe. Oznacza to, że klient ma pełne prawo odmówić spełnienia tej prośby, a odmowa nie może stanowić podstawy do zastosowania przymusu fizycznego, ani do nałożenia jakiejkolwiek kary przez sklep.
W sytuacji odmowy, ochroniarz nie może siłą zabrać torebki, samodzielnie do niej zajrzeć, ani dotykać rzeczy osobistych klienta. Takie działanie, zwłaszcza połączone z użyciem siły lub szarpaniem, może być potraktowane jako naruszenie nietykalności cielesnej lub naruszenie dóbr osobistych, co jest podstawą do złożenia skargi, a nawet zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.
Ujęcie obywatelskie. Kiedy ochrona ma prawo cię zatrzymać?
Mimo braku uprawnień do przeszukania, pracownik ochrony (podobnie jak każdy inny obywatel) ma prawo do tzw. ujęcia obywatelskiego. Jest to jedyna sytuacja, w której ochrona może fizycznie uniemożliwić klientowi opuszczenie terenu sklepu. Podstawę prawną stanowi art. 243 Kodeksu postępowania karnego.
Ujęcie jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy spełnione są łącznie dwa warunki:
- Osoba została złapana na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub wykroczenia (lub w bezpośrednim pościgu).
- Zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości.
W praktyce oznacza to, że jeśli ochroniarz widział na monitoringu, jak klient chowa towar do kieszeni i mija kasy bez płacenia, ma prawo zagrodzić mu drogę. Należy jednak podkreślić, że celem ujęcia obywatelskiego jest wyłącznie niezwłoczne przekazanie osoby w ręce Policji. Ochroniarz nie może przetrzymywać klienta na zapleczu dłużej niż jest to konieczne do przyjazdu patrolu, przesłuchiwać go, ani wymuszać na nim przyznania się do winy czy podpisania oświadczeń.
Jeżeli ochroniarz dokonuje ujęcia, musi natychmiast wezwać Policję. Jeżeli Policja nie zostanie wezwana, a klient jest przetrzymywany wbrew swojej woli, może to zostać potraktowane jako bezprawne pozbawienie wolności, co jest poważnym naruszeniem prawa.
Bramka piszczy. Jak postępować, gdy wiesz, że jesteś niewinny
Większość interwencji ochrony w sklepach wynika z fałszywych alarmów. Sygnał bramki antykradzieżowej nie jest dowodem kradzieży. Może być spowodowany przez niezdezaktywowane zabezpieczenie z innej placówki, błąd techniczny, a nawet specyficzne elementy elektroniki czy odzieży. Twoja reakcja powinna być zależna od sytuacji, ale zawsze powinna być spokojna i oparta na faktach.
Dwa możliwe scenariusze działania:
1. Szybkie wyjaśnienie (dobrowolna współpraca)
Jeśli masz przy sobie paragon i jesteś pewien, że to pomyłka, najszybszym rozwiązaniem jest dobrowolne okazanie zawartości torby i dowodu zakupu. W ten sposób nieporozumienie zazwyczaj zostaje wyjaśnione w ciągu minuty, a Ty oszczędzasz czas. Pamiętaj: jest to Twoja dobra wola, a nie obowiązek prawny.
2. Odmowa i wezwanie Policji
Jeżeli interwencja ochrony jest agresywna, nieprzyjemna, lub po prostu nie masz ochoty okazywać swoich rzeczy osobistych, masz prawo odmówić rewizji. W takim przypadku należy poinformować pracownika ochrony, że zgadzasz się na kontrolę wyłącznie w obecności funkcjonariuszy Policji. Ochroniarz, jeśli nadal podejrzewa kradzież, jest zobowiązany wezwać patrol.
Warto wiedzieć, że jeśli wezwana Policja stwierdzi, iż nie ma dowodów na kradzież, a jedyną podstawą interwencji była piszcząca bramka, sklep lub agencja ochrony mogą ponieść konsekwencje za nieuzasadnione wezwanie służb. Jest to dodatkowy czynnik studzący zapał nadgorliwych pracowników ochrony.
Przekroczenie uprawnień – gdzie szukać pomocy?
Niestety, zdarza się, że pracownicy ochrony, nie znając swoich uprawnień lub działając pod presją, dopuszczają się działań niedozwolonych. Do najczęstszych naruszeń należą:
- Szabrowanie w torebce klienta bez jego wyraźnej zgody.
- Stosowanie nieuzasadnionej siły fizycznej (szarpanie, popychanie, blokowanie drogi bez podstaw ujęcia obywatelskiego).
- Używanie wulgarnego języka, zastraszanie lub grożenie konsekwencjami prawnymi.
- Zamykanie klienta w pomieszczeniu socjalnym wbrew jego woli, bez natychmiastowego wezwania Policji.
Jeśli uważasz, że Twoje prawa zostały naruszone, natychmiast poproś o wezwanie kierownika sklepu. Ponadto, masz prawo złożyć formalną skargę do agencji ochrony zatrudniającej danego pracownika. W sytuacjach drastycznych, takich jak naruszenie nietykalności cielesnej lub bezprawne pozbawienie wolności, należy niezwłocznie zgłosić sprawę na Policję, traktując to jako potencjalne przestępstwo. Warto wówczas zabezpieczyć ewentualne dowody, np. nagrania z telefonu świadków zdarzenia.
Twoje prawa w pigułce. Jak zachować się w sklepie?
Znajomość podstawowych zasad prawnych chroni Cię przed nieuzasadnioną ingerencją i pozwala uniknąć niepotrzebnego stresu. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wnioski, które każdy klient powinien zapamiętać na 2025 rok:
1. Masz prawo odmówić rewizji. Żądanie otwarcia torebki czy plecaka przez ochroniarza jest jedynie prośbą. Odmowa nie jest czynem zabronionym i nie grozi za nią mandat ani kara.
2. Tylko Policja przeszukuje. Jeśli ochrona nalega na kontrolę, poinformuj, że zgodzisz się na nią wyłącznie w obecności funkcjonariuszy Policji. Jest to najskuteczniejszy sposób na zakończenie sporu w sposób zgodny z prawem.
3. Ujęcie musi być uzasadnione. Ochroniarz może Cię zatrzymać tylko wtedy, gdy widział, jak popełniłeś wykroczenie lub przestępstwo, a jego jedynym zadaniem jest przekazanie Cię w ręce Policji.
4. Zachowaj spokój. Agresja nigdy nie jest dobrym doradcą. Nawet jeśli czujesz się niesprawiedliwie potraktowany, zachowaj uprzejmy, ale stanowczy ton. Pamiętaj, że sklep jest miejscem publicznym, a wszelkie czynności są często rejestrowane przez monitoring, który posłuży jako dowód w razie sporu.