Doświadczeni eksperci finansowi często podkreślają, że podstawą bezpieczeństwa jest posiadanie rezerwy gotówkowej – zaleca się minimum 1000 złotych w domowym sejfie na nagłe wydatki. Ta zasada, choć słuszna w kontekście awarii bankomatów czy problemów z płatnościami kartą, przestaje obowiązywać w przypadku poważniejszego, długotrwałego kryzysu, takiego jak regionalny blackout lub cyberatak na infrastrukturę krytyczną.
W scenariuszach, gdzie brakuje prądu, a co za tym idzie – wody i ogrzewania, same banknoty nie zaspokoją podstawowych potrzeb. Pieniądze stają się bezużyteczne, gdy nie ma za co ich kupić. Dlatego specjaliści od gotowości kryzysowej (preppingu) od lat apelują, by Polacy, obok finansowej poduszki bezpieczeństwa, zbudowali praktyczny, domowy zestaw awaryjny. Musi on zapewniać autonomię na co najmniej 3 dni, choć wielu ekspertów sugeruje zapasy na 7, a nawet 14 dni, zwłaszcza w obliczu rosnących zagrożeń klimatycznych i geopolitycznych.
Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że brak prądu w miastach oznacza natychmiastowe problemy z dostępem do wody, komunikacji i ciepła. Poniżej przedstawiamy listę pięciu kluczowych zasobów, które powinny znaleźć się w każdym polskim domu, a których nie da się zastąpić gotówką.
Woda – priorytet, gdy pompy stają
Woda jest absolutnym priorytetem w każdym kryzysie, ważniejszym niż jedzenie. Kluczowy problem w przypadku blackoutu to fakt, że przestają działać pompy wodociągowe, a w budynkach wielorodzinnych – hydrofornie. Oznacza to, że po opróżnieniu rur, w kranach nie pojawi się ani kropla, nawet jeśli sieć wodociągowa nie została uszkodzona.
Minimalny zapas, który należy zgromadzić, to 2 litry wody pitnej na osobę na dobę. Dla czteroosobowej rodziny oznacza to konieczność posiadania 8 litrów dziennie. Jeśli planujemy gotowość na 3 dni, potrzebujemy 24 litrów wody butelkowanej. Warto przy tym pamiętać, że woda do gotowania, mycia zębów czy higieny rąk to dodatkowe zapotrzebowanie.
Oprócz wody pitnej, konieczne jest zabezpieczenie zapasu tak zwanej „wody technicznej”. Może ona służyć do spłukiwania toalety czy mycia. Warto w tym celu wykorzystać puste kanistry lub większe butelki. Do utrzymania podstawowej higieny w sytuacji braku bieżącej wody, nieocenione okazują się nawilżane chusteczki dla dorosłych lub dzieci. Pozwalają one na zachowanie czystości bez zużywania cennego zapasu wody pitnej.
Analogowe okno na świat: komunikacja i informacje
W dobie smartfonów łatwo zapomnieć o starszych technologiach, jednak w przypadku długotrwałej awarii sieci energetycznej, telefony komórkowe i internet stacjonarny przestaną działać. Systemy zasilania awaryjnego stacji bazowych są ograniczone i zazwyczaj pozwalają na pracę przez kilka, maksymalnie kilkanaście godzin.
W sytuacji blackoutu, jedynym niezawodnym źródłem informacji staje się radio na baterie. Służby zarządzania kryzysowego i władze lokalne będą wykorzystywać fale FM/AM do nadawania komunikatów o skali awarii, punktach dystrybucji pomocy, czy planowanym czasie przywrócenia zasilania. Kluczowe jest, aby odbiornik był prosty i zasilany łatwo dostępnymi bateriami (zwykle paluszki AA lub AAA).
Posiadanie samego radia to jednak za mało. Należy zgromadzić szczelny zapas pasujących baterii. Baterie mają ograniczoną żywotność, dlatego ważne jest, by sprawdzać datę ich ważności i wymieniać je co kilka lat, aby uniknąć ryzyka wylania i uszkodzenia sprzętu. Dobrą praktyką jest trzymanie baterii w oryginalnych opakowaniach w suchym i chłodnym miejscu.
Światło i ciepło bez sieci: alternatywne zasilanie
Brak prądu w nocy lub zimą może być nie tylko uciążliwy, ale i niebezpieczny. Choć latarka w telefonie jest wygodna, szybko wyczerpuje baterię urządzenia, które powinno być rezerwowane na pilną komunikację (jeśli sieć chwilowo działa).
Najlepszym rozwiązaniem są latarki czołowe. Uwalniają one ręce, co jest niezbędne podczas wykonywania prostych czynności, takich jak gotowanie, opieka nad dziećmi, czy przeszukiwanie szafek w ciemności. Należy mieć jedną latarkę na każdego członka rodziny.
W kontekście zasilania urządzeń mobilnych, kluczowy jest naładowany powerbank o dużej pojemności (minimum 20 000 mAh). Pozwoli on na kilkukrotne naładowanie smartfona. Warto też rozważyć zakup małej lampy kempingowej na baterie. Jest ona znacznie bezpieczniejsza niż świece, które, choć tanie, stanowią poważne ryzyko pożaru w stresującej sytuacji.
Jeśli chodzi o przygotowanie ciepłego posiłku, rodziny polegające wyłącznie na kuchenkach elektrycznych lub indukcyjnych są całkowicie bezradne podczas blackoutu. Rozwiązaniem tego problemu jest mała, przenośna kuchenka turystyczna na kartusze gazowe. Pozwala ona na zagotowanie wody na herbatę, podgrzanie zupy w puszce, czy przygotowanie posiłku dla dziecka. Kartusze gazowe są łatwo dostępne i zajmują niewiele miejsca.
Żywność i medykamenty: zapas na 14 dni
Zapas jedzenia na kryzys musi być skomponowany z myślą o tym, że nie będziemy mieli możliwości gotowania, a lodówka i zamrażarka szybko przestaną działać. Mąka, surowy ryż czy makaron są bezużyteczne bez źródła ciepła i wody.
W domowym zestawie awaryjnym powinny znaleźć się produkty gotowe do spożycia prosto z opakowania lub takie, które wymagają jedynie podgrzania na kuchence turystycznej. Należą do nich: konserwy mięsne i rybne (tuńczyk, pasztety), warzywa w puszkach (kukurydza, fasola), krakersy, pieczywo chrupkie, orzechy, suszone owoce, batony energetyczne i czekolada. Produkty te mają długie terminy przydatności i wysoką wartość kaloryczną.
Równie ważna, a często pomijana, jest apteczka pierwszej pomocy i zapas leków stałych. Stres, ciemność i zmiana diety zwiększają ryzyko wypadków i dolegliwości. Osoby chorujące przewlekle (np. na cukrzycę, nadciśnienie, tarczycę) muszą bezwzględnie posiadać zapas leków na co najmniej 2 tygodnie. W sytuacji awarii systemów informatycznych apteki mogą być zamknięte lub niezdolne do realizacji recept. Podstawowa apteczka powinna zawierać środki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, leki na dolegliwości żołądkowe, a także materiały opatrunkowe (plastry, bandaże, środek dezynfekujący).
Jak budować zapasy metodą rotacji i nie zbankrutować?
Budowanie zestawu awaryjnego nie musi wiązać się z jednorazowym, wysokim wydatkiem. Najbardziej efektywną i ekonomiczną strategią jest zasada rotacji zapasów. Pozwala ona na utrzymanie świeżej żywności i sprawnych baterii, rozkładając koszt na wiele miesięcy.
Zamiast kupować specjalne, drogie „survivalowe” jedzenie, które może się przeterminować w piwnicy, należy kupować produkty, które i tak spożywamy, ale w większej ilości. Na przykład, jeśli kupujemy co tydzień jedną puszkę fasoli, od teraz kupujmy dwie.
- Kupujesz więcej: Podczas zwykłych zakupów dodaj do koszyka 1-2 dodatkowe sztuki produktów z długim terminem ważności (konserwy, ryż, makaron, olej).
- Ustawiasz w kolejce: Nowo zakupione produkty wkładaj na tył szafki lub magazynu.
- Zużywasz stare: Do bieżącego gotowania i spożycia bierz zawsze produkty z przodu, czyli te z najkrótszą datą ważności.
Dzięki tej metodzie, domowy magazyn żywności jest stale odświeżany, a zgromadzenie zapasu na tydzień lub dwa staje się naturalnym procesem, a nie jednorazowym obciążeniem budżetu. Ważne jest również, aby kluczowe elementy zestawu, takie jak latarki, radio i apteczka, były przechowywane w jednym, łatwo dostępnym miejscu, o którym wiedzą wszyscy domownicy, najlepiej blisko wyjścia lub w szafie w przedpokoju.