Polska reforma systemu ochrony zdrowia może przejść najbardziej radykalną zmianę od lat. Nowa Lewica przedstawiła rządowi gotowy projekt ustawy, który zakłada całkowitą likwidację obecnej składki zdrowotnej i zastąpienie jej nowym podatkiem zdrowotnym. Propozycja ta, choć budzi kontrowersje wewnątrz koalicji rządzącej, przewiduje realne korzyści dla milionów pracowników i seniorów, jednocześnie nakładając większe obciążenia na najlepiej zarabiających oraz korporacje. Jeśli zmiany weszłyby w życie, system finansowania NFZ zyskałby dodatkowe 30 mld zł rocznie, co ma być odpowiedzią na rosnącą dziurę budżetową w sektorze medycznym.
Nowy podatek zdrowotny zamiast składki. Jakie są główne założenia?
Projekt Nowej Lewicy zakłada odejście od obecnego systemu, w którym większość Polaków płaci 9-procentową składkę zdrowotną. W jej miejsce ma pojawić się podatek zdrowotny w wysokości 12 proc., naliczany od podstawy opodatkowania PIT oraz CIT. Kluczowym elementem reformy jest wprowadzenie kwoty wolnej od podatku zdrowotnego w wysokości 30 000 zł rocznie, co bezpośrednio przełoży się na wyższe dochody osób o najniższych zarobkach.
Reforma wprowadza również istotną zmianę dla sektora biznesowego. Obecnie firmy rozliczające się podatkiem CIT nie odprowadzają składki zdrowotnej od swoich zysków. Nowy projekt zakłada, że będą one objęte podatkiem zdrowotnym, jednak z istotnym mechanizmem premiującym. Przedsiębiorstwa, które rzetelnie rozliczają się w Polsce, będą mogły liczyć na odliczenie 7 punktów procentowych, co sprawi, że ich efektywna stawka wyniesie 5 proc. Firmy unikające opodatkowania w kraju zapłacą pełne 12 proc.
Kto zyska na zmianach? Pracownicy i seniorzy na celowniku reformy
Z analizy przygotowanej przez ekspertów wynika, że reforma jest projektowana z myślą o osobach o niskich i średnich dochodach. Według wyliczeń Piotra Juszczyka, głównego doradcy podatkowego inFaktu, na zmianie skorzysta każdy pracownik zatrudniony na umowie o pracę, którego wynagrodzenie nie przekracza ok. 11 000 zł brutto miesięcznie. Dzięki kwocie wolnej, obciążenie podatkowe w tej grupie będzie niższe niż obecna składka zdrowotna.
Jeszcze bardziej odczuwalną zmianę odczują seniorzy. Obecnie emeryci pobierający świadczenie do 2 500 zł brutto są zwolnieni z podatku dochodowego (PIT), ale nadal potrącana jest im 9-procentowa składka zdrowotna. Po wejściu w życie propozycji Lewicy:
- Emerytury do 2 500 zł będą całkowicie zwolnione z danin – seniorzy nie zapłacą ani PIT, ani podatku zdrowotnego.
- Oznacza to realny wzrost wypłat „na rękę” bez konieczności składania jakichkolwiek wniosków.
- Osoby pobierające minimalną emeryturę mogą liczyć na dodatkowe kilkaset złotych w skali roku.
Przedsiębiorcy pod presją. Liniowcy i ryczałtowcy zapłacą więcej
O ile pracownicy etatowi mogą upatrywać w reformie szansy na wyższe zarobki, o tyle sytuacja przedsiębiorców wygląda zgoła inaczej. Największe obawy budzi los osób na podatku liniowym. Obecnie płacą oni składkę zdrowotną w wysokości 4,9 proc. dochodu. Przejście na system podatku zdrowotnego oznaczałoby dla nich prawie dwukrotny wzrost obciążeń, nawet przy uwzględnieniu ulg dla rzetelnych podatników.
Również ryczałtowcy, którzy dziś opłacają składkę w stałych kwotach uzależnionych od przychodu, musieliby liczyć się z nowymi zasadami naliczania daniny. Senator Wojciech Konieczny przyznaje wprost, że reforma ma na celu przesunięcie ciężaru finansowania państwa z pracy na kapitał. W praktyce oznacza to, że 10 proc. najbogatszych Polaków oraz duże korporacje wezmą na siebie większą odpowiedzialność za finansowanie publicznej ochrony zdrowia.
Trzy filary reformy: Nie tylko podatek zdrowotny
Projekt Lewicy to nie tylko zmiana w sposobie naliczania składki. To kompleksowa strategia, która ma zasilić budżet NFZ z trzech różnych źródeł:
- Podatek zdrowotny: Zastąpienie składki i objęcie nim również firm płacących CIT.
- Podatek tłuszczowy (HPF): Nowa opłata od żywności wysokoprzetworzonej (tzw. high-palatable food), z której 100 proc. wpływów trafi do systemu zdrowia.
- Ujednolicenie akcyzy: Uproszczenie systemu opodatkowania alkoholu, co ma ograniczyć jego nadmierną konsumpcję.
Ekonomista Jan Oleszczuk-Zygmuntowski podkreśla, że system został zaprojektowany tak, aby „truciciel płacił”. Oznacza to, że producenci niezdrowej żywności i używek będą w większym stopniu partycypować w kosztach leczenia chorób cywilizacyjnych, które te produkty wywołują.
Czy zmiany wejdą w życie w 2025 lub 2026 roku?
Mimo ambitnych planów Lewicy, droga do realizacji reformy jest daleka. Minister finansów Andrzej Domański wyraził sceptycyzm wobec propozycji, podkreślając, że rząd nie planuje wprowadzania nowych podatków w 2026 roku. Resort finansów obawia się, że zmiana struktury finansowania mogłaby być zbyt obciążająca dla budżetu państwa w okresie spowolnienia gospodarczego.
Z drugiej strony, sytuacja finansowa NFZ jest krytyczna. Luka w budżecie funduszu w 2026 roku może sięgnąć nawet 23 mld zł. Bez systemowej reformy, ministerstwo finansów będzie zmuszone do corocznego „łatania dziury” z budżetu centralnego. To sprawia, że dyskusja o nowym podatku zdrowotnym prawdopodobnie wróci przy okazji prac nad budżetem na kolejne lata.
Podsumowanie: Co reforma oznacza dla Twojego portfela?
Choć projekt jest obecnie na etapie propozycji partyjnej, warto wiedzieć, jak wpłynąłby na domowy budżet w przypadku uchwalenia:
- Zyskasz, jeśli: Zarabiasz na etacie do 11 000 zł brutto lub jesteś emerytem ze świadczeniem do 2 500 zł.
- Stracisz, jeśli: Rozliczasz się podatkiem liniowym, ryczałtem przy wysokich przychodach lub Twoje zarobki na etacie przekraczają 12 000 zł brutto.
- Nowe obowiązki: Spółki kapitałowe (z o.o., akcyjne) po raz pierwszy zostaną włączone do systemu finansowania zdrowia poprzez podatek od CIT.
Obecnie obowiązują stare zasady – w 2025 roku minimalna składka zdrowotna dla przedsiębiorców wzrosła do 432,54 zł miesięcznie. Kolejne spotkania koalicji rządowej w sprawie przyszłości składki zdrowotnej zaplanowano na najbliższe miesiące.