Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizuje propozycję, która może radykalnie zmienić zasady przyznawania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, potocznie zwanego „Mama 4 plus”. Obecnie wsparcie to przysługuje jednemu rodzicowi, w większości przypadków matce. Nowy wariant zakłada zrównanie praw i umożliwienie pobierania świadczenia obojgu rodzicom jednocześnie.
Jeśli proponowane zmiany wejdą w życie, maksymalna kwota wsparcia w jednym gospodarstwie domowym mogłaby sięgnąć 3757,82 zł miesięcznie brutto. Byłaby to dwukrotność obecnej wysokości najniższej emerytury, która stanowi podstawę tego świadczenia. Choć na tym etapie resort prowadzi jedynie analizy skutków finansowych i społecznych, reforma ta może stać się jednym z kluczowych elementów wsparcia dla rodzin wielodzietnych w 2025 roku.
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające zostało wprowadzone, aby zapewnić minimalne zabezpieczenie finansowe osobom, które poświęciły życie wychowaniu co najmniej czworga dzieci, przez co nie wypracowały pełnego prawa do minimalnej emerytury. Ewentualne podwojenie kwoty świadczenia miałoby fundamentalne znaczenie dla poprawy sytuacji materialnej tej grupy seniorów.
Co obecnie reguluje świadczenie Mama 4 plus? Fakty i kryteria
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające funkcjonuje w polskim systemie prawnym od 2019 roku. Jego głównym celem jest wypełnienie luki w zabezpieczeniu społecznym osób, których staż pracy był zbyt krótki, aby uzyskać prawo do najniższej emerytury, z powodu poświęcenia się opiece nad liczną rodziną.
Obecna wysokość świadczenia jest równa najniższej emeryturze i podlega corocznej waloryzacji. Aktualnie wynosi 1878,91 zł brutto. Świadczenie to nie jest wypłacane automatycznie – wymaga złożenia wniosku w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) lub Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS).
Kryteria dostępu są ściśle określone:
- Świadczenie przysługuje kobietom, które ukończyły 60 lat i urodziły oraz wychowały (lub tylko wychowały) co najmniej czworo dzieci.
- Mężczyźni mogą ubiegać się o to wsparcie po ukończeniu 65 lat, ale tylko w sytuacjach wyjątkowych, takich jak śmierć matki dzieci, jej porzucenie rodziny lub długotrwałe zaprzestanie sprawowania opieki.
- Warunkiem kluczowym jest brak prawa do emerytury lub posiadanie emerytury niższej niż minimalna krajowa. Świadczenie uzupełnia wtedy tę kwotę do poziomu najniższego świadczenia.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, pieniądze może otrzymywać tylko jeden rodzic w danym gospodarstwie domowym, co stanowi główny punkt sporu i jest przedmiotem analizy resortu.
Rewolucyjna zmiana: 3757 zł dla matki i ojca
Planowana modyfikacja ma na celu zrównanie praw obojga rodziców. Oznaczałoby to faktyczne odejście od zasady, że świadczenie jest przyznawane na rodzinę, a przejście na model indywidualnego uprawnienia dla każdego z opiekunów, pod warunkiem spełnienia kryterium wychowania minimum czworga dzieci.
Jeżeli zarówno matka, jak i ojciec spełnialiby warunki ustawowe (wiek i brak odpowiedniej wysokości emerytury), każde z nich mogłoby pobierać pełną kwotę 1878,91 zł brutto. Łączna suma wsparcia wyniosłaby wówczas 3757,82 zł miesięcznie.
Dla rodzin, w których oboje rodzice poświęcili znaczną część życia opiece nad licznym potomstwem, co przełożyło się na niskie lub zerowe składki emerytalne, zmiana ta byłaby rewolucyjna. Świadczenie na tym poziomie mogłoby znacząco podnieść jakość życia seniorów i zmniejszyć ryzyko ubóstwa w podeszłym wieku.
Eksperci wskazują, że propozycja jest zgodna z szerszym trendem w polityce społecznej, dążącym do zwiększenia uznania dla pracy opiekuńczej i wychowawczej, niezależnie od płci. Jest to również próba wyeliminowania dyskryminacji ojców, którzy w obecnym systemie mają bardzo ograniczone możliwości ubiegania się o to wsparcie.
Konsekwencje finansowe i status prac legislacyjnych
Choć korzyści społeczne wynikające z podwojenia świadczenia są oczywiste, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej musi dokładnie oszacować obciążenie dla budżetu państwa. Rozszerzenie kręgu beneficjentów oraz podwojenie kwot dla rodzin, w których oboje rodzice spełnią kryteria, oznacza istotny wzrost wydatków publicznych.
Na chwilę obecną, resort prowadzi jedynie analizy i oceny skutków regulacji (OSR). Nie został jeszcze przedstawiony gotowy projekt ustawy. Oznacza to, że nie ma ustalonego harmonogramu prac legislacyjnych ani potencjalnej daty wejścia ewentualnych zmian w życie. Świadczy to jednak o poważnym traktowaniu tej koncepcji przez rząd.
Dla czytelników kluczowe jest monitorowanie komunikatów rządowych. Jeśli propozycja zyska akceptację, prawdopodobnie trafi do Sejmu jako projekt zmian w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wprowadzenie tak dużych zmian wymagałoby uchwalenia nowej ustawy lub nowelizacji istniejącej, co jest procesem trwającym zazwyczaj kilka miesięcy.
Jak przygotować się do wnioskowania o Mama 4 plus?
Nawet jeśli nowe zasady wejdą w życie, procedura ubiegania się o świadczenie pozostanie scentralizowana w ZUS lub KRUS. Rodzice, którzy potencjalnie mogliby skorzystać z podwójnego wsparcia, powinni już teraz przygotować niezbędną dokumentację.
Wniosek o Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające (formularz ERSU) wymaga dostarczenia:
- Dokumentów potwierdzających wiek (ukończone 60 lub 65 lat).
- Dokumentów potwierdzających liczbę i tożsamość dzieci (np. numery PESEL, akty urodzenia).
- Oświadczeń dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej.
- Dokumentów potwierdzających wychowywanie dzieci (w tym w szczególnych przypadkach orzeczeń sądu o opiece).
Warto pamiętać, że ZUS ma prawo zażądać dodatkowych dokumentów, jeśli uzna je za niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia. Przy planowanej zmianie kluczowe będzie, aby oboje rodzice byli w stanie udowodnić, że wychowywali czworo lub więcej dzieci, co jest warunkiem koniecznym do indywidualnego przyznania świadczenia.
Podsumowanie: Czego oczekiwać w najbliższych miesiącach
Propozycja podwojenia rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego do 3757,82 zł miesięcznie jest obecnie jedną z najważniejszych inicjatyw w obszarze polityki rodzinnej. Choć nie ma jeszcze daty wejścia w życie, sam fakt prowadzenia szczegółowych analiz przez MRPiPS wskazuje na duże prawdopodobieństwo wprowadzenia zmian.
Jeśli resort zdecyduje się na wdrożenie tego wariantu, Polacy otrzymają nie tylko znaczące wsparcie finansowe, ale i formalne zrównanie praw matki i ojca w dostępie do tego typu zabezpieczenia emerytalnego. Kluczowe dla przyszłych beneficjentów jest śledzenie postępów legislacyjnych i upewnienie się, że posiadają pełną dokumentację potwierdzającą spełnienie kryteriów wychowawczych i wiekowych.
Temat ten z pewnością zdominuje debatę publiczną w najbliższych miesiącach, stając się istotnym wskaźnikiem kierunku, w jakim zmierza polska polityka senioralna i rodzinna.