Projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej, przygotowany przez Ministerstwo Finansów pod kierownictwem wicepremiera Andrzeja Domańskiego, wprowadza kilkadziesiąt istotnych zmian, które mają bezpośredni wpływ na relacje między podatnikami a fiskusem. Choć część propozycji ma na celu usprawnienie i uproszczenie procedur administracyjnych, kluczowe zapisy budzą poważne obawy, zwłaszcza wśród przedsiębiorców.
Rząd Donalda Tuska miał pierwotnie zająć się projektem 13 stycznia 2026 roku, jednak termin przesunięto o tydzień. Oznacza to, że Rada Ministrów przeanalizuje zmiany dopiero 20 stycznia 2026 roku. Dodatkowy czas pozwala na dokładniejsze konsultacje społeczne, szczególnie w kontekście najbardziej kontrowersyjnych propozycji dotyczących wydłużenia okresu, w którym urzędy skarbowe mogą dochodzić zaległości podatkowych.
Kluczowe modyfikacje dotyczą trzech obszarów: zwiększenia elastyczności płatności, podniesienia progu korekt urzędowych oraz, co najważniejsze, wydłużenia terminu przedawnienia zobowiązań w przypadku dochodów nieujawnionych. Dla przedsiębiorców i osób prowadzących działalność gospodarczą zmiany te oznaczają konieczność dostosowania wewnętrznych procedur i dłuższego przechowywania dokumentacji.
Wyższy limit na płatności osób trzecich. Większa elastyczność dla firm
Jedną ze zmian, które mają ułatwić życie podatnikom, jest podniesienie maksymalnej kwoty podatku, jaką może uiścić na rzecz fiskusa podmiot trzeci, czyli osoba niespokrewniona lub niezwiązana z najbliższą rodziną podatnika. Obecne przepisy Ordynacji podatkowej są w tym zakresie bardzo restrykcyjne i zezwalają na taką płatność jedynie do kwoty 1000 złotych.
W praktyce limit ten jest niewystarczający dla większości przedsiębiorców, których zobowiązania podatkowe, zwłaszcza w zakresie VAT czy CIT, sięgają często dziesiątek tysięcy złotych. Ograniczenie to sprawiało problemy w sytuacjach losowych, gdy podatnik (np. z powodu hospitalizacji, pobytu za granicą lub chwilowego braku dostępu do bankowości) musiał prosić wspólnika, znajomego czy partnera biznesowego o uregulowanie należności.
Ministerstwo Finansów proponuje pięciokrotne podniesienie tego progu. Po nowelizacji, inna osoba będzie mogła zapłacić za podatnika zobowiązanie do wysokości 5000 złotych. Choć to istotne rozluźnienie restrykcji, eksperci wskazują, że dla dużych firm i tak może okazać się to za mało, biorąc pod uwagę realia ekonomiczne i wartość typowych zaliczek podatkowych.
Korekta deklaracji z urzędu. Błędy do 10 000 zł bez postępowania
Druga istotna modyfikacja dotyczy uprawnień organów skarbowych do samodzielnego korygowania oczywistych błędów w deklaracjach podatkowych (PIT, CIT, VAT) bez konieczności wszczynania pełnego, czasochłonnego postępowania podatkowego. Dotychczas urzędnicy mogli dokonać takiej korekty z urzędu, jeśli wynikająca z błędu zmiana zobowiązania (nadpłaty, zwrotu lub straty) nie przekraczała 5000 złotych.
Wzrost inflacji i ogólny wzrost wartości transakcji gospodarczych sprawiły, że dotychczasowy limit stał się nieadekwatny. Wiele drobnych spraw, które mogłyby być załatwione w uproszczonym trybie, wymagało formalnego postępowania. Projekt MF zakłada podwojenie tego progu do 10 000 złotych.
Z jednej strony, podniesienie limitu ma przyspieszyć obsługę spraw i odciążyć urzędy skarbowe od nadmiaru biurokracji w przypadku drobnych omyłek. Z drugiej strony, podatnicy muszą pamiętać, że korekta z urzędu oznacza, iż o zmianie dowiedzą się dopiero z urzędowego pisma, bez możliwości wcześniejszego ustosunkowania się do wykrytych nieprawidłowości. W praktyce, oznacza to mniej czasu na reakcję, jeśli korekta jest kwestionowana.
Wydłużone przedawnienie. Kontrowersje wokół nieujawnionych dochodów
Największe kontrowersje budzi propozycja zmiany zasad liczenia terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Jest to przepis kluczowy dla walki z szarą strefą i praniem pieniędzy, ale jednocześnie dotyka przedsiębiorców, którzy mogą mieć problemy z udokumentowaniem dochodów sprzed lat.
Obecnie pięcioletni termin przedawnienia liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Przykładowo, jeśli obowiązek powstał w 2026 roku, przedawnienie nastąpi z końcem 2031 roku.
Ministerstwo Finansów proponuje przesunięcie punktu startowego dla liczenia tego terminu. Zgodnie z nowymi przepisami, pięcioletni okres miałby być liczony od końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym powstał obowiązek podatkowy. W praktyce oznacza to wydłużenie okresu, w którym fiskus może wszcząć kontrolę i ustalić zobowiązanie, o pełne 12 miesięcy.
Dla podatników oznacza to dłuższy okres niepewności prawnej. W rzeczywistości, urzędy skarbowe zyskają dodatkowy rok na wykrycie i udokumentowanie nieprawidłowości. Przedsiębiorcy będą musieli przechowywać pełną dokumentację księgową i rachunkową przez okres sięgający nawet siedmiu lat od momentu powstania przychodu, aby móc skutecznie bronić się przed zarzutami dotyczącymi nieujawnionych źródeł.
Koniec z automatycznym przesuwaniem terminów. Uwaga na weekendy
Projekt nowelizacji wprowadza również istotne rozróżnienie w zakresie liczenia terminów przypadających na sobotę lub dni ustawowo wolne od pracy. Dotychczas, zgodnie z ogólną zasadą, termin automatycznie przesuwał się na pierwszy dzień roboczy następujący po dniu wolnym.
Nowelizacja ogranicza tę zasadę wyłącznie do czynności procesowych, takich jak złożenie deklaracji podatkowej, wniesienie odwołania od decyzji czy złożenie wniosku o interpretację indywidualną. Najważniejszą zmianą jest jednak wyłączenie spod tej zasady kwestii związanych z przedawnieniem zobowiązań podatkowych.
Oznacza to, że termin przedawnienia będzie liczony od pierwotnej daty, niezależnie od tego, czy przypada ona w sobotę, niedzielę czy święto. Jeśli więc pięcioletni okres przedawnienia upływa w niedzielę, zobowiązanie przedawni się w tę niedzielę, a nie, jak dotychczas, automatycznie w poniedziałek. Ta zmiana wymaga od księgowych i przedsiębiorców wyjątkowej czujności przy monitorowaniu krytycznych terminów.
Co powinieneś zrobić? Praktyczne kroki
Proponowane zmiany, choć dopiero na etapie projektu, sygnalizują kierunek, w jakim zmierza polski system podatkowy w 2026 roku. Jako podatnik, powinieneś podjąć następujące działania:
- Weryfikacja dokumentacji: Przygotuj się na konieczność dłuższego przechowywania dokumentów księgowych i dowodów pochodzenia dochodów (faktury, umowy, potwierdzenia bankowe) – nawet przez siedem lat, zwłaszcza jeśli twoja działalność generuje duże przychody.
- Uważność na korekty: Pamiętaj, że urzędnik skarbowy będzie mógł skorygować twoją deklarację nawet o 10 000 zł bez twojej wiedzy i zgody w ramach formalnego postępowania. Upewnij się, że składane deklaracje są wolne od oczywistych błędów rachunkowych.
- Pilnowanie terminów: Zwróć szczególną uwagę na terminy przedawnienia. Jeśli krytyczna data przypada na weekend lub święto, nie licz na automatyczne przesunięcie na poniedziałek.
- Płatności: Jeśli korzystasz z pomocy osób trzecich przy regulowaniu zobowiązań, możesz to zrobić w szerszym zakresie (do 5000 zł), co daje większą swobodę w zarządzaniu płynnością finansową.
Ostateczny kształt nowelizacji poznamy po jej akceptacji przez Radę Ministrów i pracach w Sejmie, ale już teraz wiadomo, że rok 2026 przyniesie znaczące zmiany w procedurach kontrolnych i rozliczeniowych.