Właściciele klimatyzacji i pomp ciepła w Polsce stanęli przed nowym, często nieznanym obowiązkiem, który może ich kosztować nawet 15 000 zł. Od 11 marca 2024 roku obowiązuje rozszerzone rozporządzenie Unii Europejskiej, które nakłada na posiadaczy większości domowych urządzeń chłodniczych wymóg corocznej kontroli szczelności oraz obowiązkowej rejestracji w Centralnym Rejestrze Operatorów (CRO).
Problem polega na tym, że ani instalatorzy, ani sprzedawcy rzadko informują klientów o tych wymogach. W efekcie tysiące Polaków, którzy zainwestowali w nowoczesne systemy ogrzewania i chłodzenia, nieświadomie łamią prawo, narażając się na wysokie mandaty od Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska (WIOŚ). Obowiązek ten dotyczy niemal wszystkich popularnych domowych klimatyzatorów typu split oraz większości pomp ciepła monoblok i split, jeśli tylko przekraczają określone progi napełnienia czynnikiem chłodniczym (F-gazem) w ekwiwalencie CO2.
Brak rejestracji w systemie CRO w wymaganym terminie lub zaniedbanie corocznej kontroli szczelności to nie tylko ryzyko mandatu. W skrajnych przypadkach może to skutkować odmową wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela w razie awarii urządzenia lub pożaru, a także utrudnieniami przy sprzedaży nieruchomości. Warto sprawdzić dokumentację swojego urządzenia już dziś, aby uniknąć poważnych konsekwencji finansowych.
Kogo dotyczy obowiązek rejestracji w CRO?
Nowe przepisy, a zwłaszcza Rozporządzenie Unii Europejskiej numer 2024/573, rozszerzyły zakres urządzeń podlegających obowiązkowym kontrolom. Kluczowym kryterium nie jest już sama ilość czynnika w kilogramach, lecz jego potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (GWP) przeliczony na ekwiwalent CO2. Jeśli urządzenie zawiera fluorowane gazy cieplarniane (F-gazy) w ilości równej lub większej niż 5 ton ekwiwalentu CO2, automatycznie podlega przepisom ustawy F-gazowej.
W praktyce oznacza to, że obowiązek ten dotyczy zdecydowanej większości urządzeń zainstalowanych w domach jednorodzinnych:
- Klimatyzatory Split: Typowy domowy split z czynnikiem R410A (posiadającym wysoki GWP) podlega obowiązkowi rejestracji i corocznej kontroli już przy napełnieniu 2,4 kg. Jeśli urządzenie zawiera popularniejszy obecnie czynnik R32, próg ten wynosi 7,4 kg. Wiele standardowych jednostek domowych przekracza te wartości.
- Pompy Ciepła Monoblok: Urządzenia te, choć hermetycznie zamknięte, również podlegają przepisom. Próg obowiązkowej rejestracji wynosi 10 ton ekwiwalentu CO2, co odpowiada około 4,8 kg czynnika R410A. Większość domowych jednostek o wyższej mocy grzewczej przekracza ten limit.
Właściciele muszą działać szybko. Rejestracja w Centralnym Rejestrze Operatorów (CRO), prowadzonym przez Instytut Chemii Przemysłowej (cro.ichp.pl), musi nastąpić w ciągu 15 dni roboczych od uruchomienia urządzenia. Pan Marek z Piaseczna, który zainstalował klimatyzację w 2023 roku, dowiedział się o tym dopiero po otrzymaniu pisma z WIOŚ i mandatu 600 zł za brak rejestracji. Jego urządzenie zawierało 3,2 kg czynnika R410A, co dawało ponad 6 ton ekwiwalentu CO2 i obligowało go do natychmiastowego wpisu.
Mandat od Inspekcji Ochrony Środowiska. Jak uniknąć kary 15 000 zł?
Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska (WIOŚ) prowadzą systematyczne kontrole, wykorzystując dane z Centralnego Rejestru Operatorów. Inspektorzy mają dostęp do systemu i mogą zdalnie sprawdzić, czy pod danym adresem, gdzie działa urządzenie chłodnicze lub pompa ciepła, znajdują się wymagane wpisy. Brak wiedzy o obowiązkach nie jest okolicznością łagodzącą.
Stawki kar są ustalane administracyjnie i są bardzo surowe. Za brak rejestracji urządzenia w systemie CRO grozi mandat w wysokości od 600 do 4 500 zł. Znacznie wyższe kary przewidziane są za niedopełnienie obowiązku corocznej kontroli szczelności. W tym przypadku Inspekcja może nałożyć karę pieniężną w wysokości do 15 000 zł.
Wysokość kary zależy od skali naruszenia, czasu trwania zaniedbania oraz wielkości urządzenia. Pan Krzysztof z Konstancina, który przez dwa lata nie wiedział o obowiązku rejestracji i kontroli pompy ciepła, otrzymał decyzję administracyjną z łączną karą 11 500 zł (3 500 zł za brak rejestracji i 8 000 zł za brak dwóch obowiązkowych kontroli szczelności). Właściciel urządzenia ponosi pełną odpowiedzialność prawną za dopełnienie formalności.
Wpis do rejestru jest bezpłatny, ale wymaga posiadania Profilu Zaufanego lub e-Dowodu. Należy przygotować dokładne dane techniczne urządzenia, w tym rodzaj i ilość czynnika chłodniczego, które znajdują się na tabliczce znamionowej jednostki zewnętrznej. Nawet jeśli instalacja miała miejsce kilka lat temu, należy uzupełnić formalności z opóźnieniem, aby zminimalizować ryzyko mandatu.
Tylko certyfikowany technik może wykonać kontrolę szczelności
Kluczowe dla legalności eksploatacji urządzenia jest, aby kontrola szczelności była wykonana przez uprawnionego specjalistę. Nie wystarczy zwykły serwisant klimatyzacji. Kontrolę może przeprowadzić wyłącznie osoba posiadająca certyfikat FGAZ-O, wydawany przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT).
Co więcej, firma serwisowa również musi posiadać aktualny certyfikat F-gazowy dla przedsiębiorców. Zlecenie usługi osobie lub firmie bez tych uprawnień sprawia, że kontrola jest nieważna, a właściciel nadal naraża się na mandat. Pani Anna z Grójca zapłaciła 350 zł za kontrolę, która okazała się nieważna, ponieważ technik nie miał certyfikatu FGAZ-O. Ostatecznie musiała zapłacić 1 000 zł mandatu i ponowić kontrolę u certyfikowanego specjalisty.
Lista uprawnionych specjalistów i firm jest dostępna na stronie udt.gov.pl w sekcji rejestrów. Po wykonaniu kontroli, technik jest zobowiązany do wprowadzenia wyniku do systemu CRO w ciągu 15 dni roboczych. Właściciel powinien osobiście zweryfikować, czy wpis faktycznie pojawił się w systemie, ponieważ odpowiedzialność za kompletność dokumentacji spoczywa na operatorze (właścicielu), a nie na serwisancie.
Koszty regularnych kontroli rosną i wynoszą obecnie średnio 400–600 zł rocznie, nie wliczając dojazdu i ewentualnych napraw. Warto rozważyć zawarcie umowy serwisowej, która często obejmuje coroczne kontrole z rabatem.
Ryzyko odmowy wypłaty odszkodowania. Na co patrzą ubezpieczyciele?
Konsekwencje braku obowiązkowych wpisów w CRO wykraczają poza sankcje administracyjne. Coraz częściej towarzystwa ubezpieczeniowe traktują zaniedbanie obowiązkowych przeglądów jako naruszenie ogólnych warunków ubezpieczenia majątkowego, co może prowadzić do obniżenia lub całkowitej odmowy wypłaty odszkodowania w razie awarii, uszkodzenia lub pożaru urządzenia.
Polskie Towarzystwa Ubezpieczeniowe wprowadziły procedury weryfikacji przestrzegania przepisów F-gazowych przy likwidacji szkód. Likwidatorzy mają prawo sprawdzić system CRO. Rodzina z Raszyna, u której doszło do rozszczelnienia instalacji pompy ciepła, spotkała się z odmową wypłaty odszkodowania za naprawę (koszt 12 000 zł), ponieważ system potwierdził brak obowiązkowej kontroli szczelności przez 18 miesięcy. Ubezpieczyciel uznał to za rażące zaniedbanie właścicieli.
Warto pamiętać, że brak aktualnej dokumentacji w CRO może również stanowić problem przy sprzedaży nieruchomości. Kupujący, świadomi ryzyka kar i kosztów napraw, coraz częściej weryfikują ten aspekt. Notariusz może zażądać potwierdzenia aktualnych wpisów przed finalizacją transakcji.
Checklista: Sprawdź swoją klimatyzację i pompę ciepła
Jeśli posiadasz klimatyzację typu split lub pompę ciepła zainstalowaną po 2015 roku, musisz podjąć następujące kroki, aby działać zgodnie z prawem:
- Weryfikacja urządzenia: Sprawdź tabliczkę znamionową na jednostce zewnętrznej, aby ustalić rodzaj i ilość czynnika chłodniczego (np. R410A, R32) w kilogramach. Następnie przelicz tę wartość na ekwiwalent CO2. Jeśli przekracza 5 ton, urządzenie podlega obowiązkowi.
- Natychmiastowa rejestracja w CRO: Załóż konto w Centralnym Rejestrze Operatorów (cro.ichp.pl) i utwórz kartę urządzenia w ciągu 15 dni roboczych od instalacji (lub jak najszybciej, jeśli termin został przekroczony). Wymagany jest Profil Zaufany.
- Zamówienie certyfikowanej kontroli: Znajdź technika i firmę posiadającą odpowiednie certyfikaty FGAZ-O. Wykaz dostępny jest na stronie UDT. Podstawowa kontrola szczelności powinna być wykonywana raz na 12 miesięcy.
- Weryfikacja wpisu: Po wykonaniu usługi upewnij się, że technik wprowadził wynik kontroli do systemu CRO. Tylko elektroniczny wpis ma moc prawną.
Należy również pamiętać o przyszłych zmianach. Od 1 stycznia 2026 roku wejdzie w życie kolejny zakaz dotyczący stosowania F-gazów o GWP wynoszącym 2500 lub więcej do serwisowania urządzeń. Właściciele starszych instalacji z czynnikiem R404A staną przed koniecznością wymiany całego układu w przypadku awarii. Elektroniczna ewidencja działa bezwzględnie, a system CRO jest połączony z innymi bazami danych (np. CEEB), co umożliwia urzędom skuteczne wykrywanie nieprawidłowości.