Z początkiem stycznia 2026 roku polskie prawo pracy przeszło rewolucję, która bezpośrednio wpływa na uprawnienia setek tysięcy pracowników. W życie weszły przepisy Kodeksu Pracy, które po raz pierwszy w historii pozwalają doliczyć do ogólnego stażu pracy okresy prowadzenia własnej działalności gospodarczej (JDG), pracy na umowach cywilnoprawnych, a nawet zatrudnienia za granicą.
Zmiana ta, długo wyczekiwana przez osoby, które przez lata odprowadzały składki do ZUS, ale nie były zatrudnione na etacie, wywołała natychmiastową reakcję. W ciągu zaledwie kilku pierwszych dni stycznia 2026 roku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło ponad sto tysięcy wniosków o wydanie zaświadczeń niezbędnych do udokumentowania nowych okresów stażu. Ta fala zgłoszeń świadczy o tym, jak duża grupa pracowników czuła się dotychczas pokrzywdzona przez system, który nie uwzględniał ich realnej aktywności zawodowej.
Presja na ZUS jest ogromna. Zgodnie z przepisami administracyjnymi, urzędnicy mają zaledwie siedem dni roboczych na rozpatrzenie wniosku i wydanie zaświadczenia. Dla wielu osób czekających na doliczenie stażu, każdy tydzień zwłoki może oznaczać realne straty finansowe – na przykład brak dodatku stażowego, który w sektorze budżetowym może sięgać nawet kilkunastu procent wynagrodzenia zasadniczego, lub utratę prawa do dłuższego, 26-dniowego urlopu wypoczynkowego w bieżącym roku.
Nowe regulacje stanowią fundamentalną zmianę filozofii naliczania stażu pracy, przesuwając akcent z formy prawnej zatrudnienia na rzeczywiste odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne. Aby skorzystać z tych uprawnień, pracownicy muszą podjąć konkretne i terminowe działania. Poniżej wyjaśniamy, jakie okresy można doliczyć i jakie kroki należy podjąć.
Jakie okresy aktywności zawodowej można wliczyć do stażu pracy
Artykuł 3021 Kodeksu Pracy wprowadza szeroki katalog okresów, które dotychczas były pomijane przy ustalaniu stażu, a które obecnie muszą być uwzględnione przez pracodawców przy nabywaniu uprawnień pracowniczych, takich jak wymiar urlopu czy dodatki stażowe.
Do stażu pracy wliczane są przede wszystkim wszystkie okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Oznacza to, że zarówno właściciel dużej spółki, jak i freelancer świadczący usługi informatyczne na JDG, może doliczyć lata swojej przedsiębiorczości. Nie ma znaczenia skala ani rodzaj prowadzonej działalności.
Kolejną istotną zmianą jest uwzględnienie umów cywilnoprawnych. Do stażu pracy wlicza się obecnie:
- Okresy wykonywania umów zlecenia, umów o świadczenie usług lub umów agencyjnych.
- Okresy współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą lub wykonującą umowy cywilnoprawne (co dotyczy często małżonków i najbliższych członków rodziny, którzy odprowadzali składki jako osoby współpracujące).
Ponadto, nowe przepisy obejmują także okresy pracy zarobkowej wykonywanej za granicą, o ile zostały udokumentowane odpowiednimi zaświadczeniami potwierdzającymi zatrudnienie i opłacanie składek w danym państwie. Jest to kluczowa zmiana dla setek tysięcy Polaków powracających do kraju po latach emigracji zarobkowej. Wliczane są również okresy członkostwa w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych oraz okresy zawieszenia działalności gospodarczej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Terminy wejścia w życie. Podział na sektor publiczny i prywatny
Choć rewolucyjne zmiany weszły w życie 1 stycznia 2026 roku, ich obowiązywanie jest etapowane w zależności od rodzaju pracodawcy zatrudniającego danego pracownika.
Dla pracowników zatrudnionych w sektorze finansów publicznych (administracja rządowa i samorządowa, szkoły publiczne, szpitale, uczelnie państwowe, policja, wojsko) nowe przepisy obowiązują już od 1 stycznia 2026 roku. Pracownicy ci mogą natychmiast składać wnioski do ZUS i dostarczać zaświadczenia swoim pracodawcom w celu aktualizacji stażu i uzyskania wyższych uprawnień.
Sytuacja jest inna w przypadku sektora prywatnego. Dla pracowników zatrudnionych w firmach handlowych, produkcyjnych, usługowych i wszelkich innych przedsiębiorstwach niebędących jednostkami sektora finansów publicznych, nowe przepisy wejdą w życie z opóźnieniem – dopiero 1 maja 2026 roku. Okres ten ma dać pracodawcom prywatnym czas na dostosowanie systemów kadrowo-płacowych do nowych zasad naliczania stażu i dodatków.
Niezależnie od daty wejścia w życie przepisów u danego pracodawcy, pracownik musi samodzielnie zainicjować proces i udokumentować okresy aktywności zawodowej. Bez zaświadczenia z ZUS, pracodawca nie ma podstawy prawnej do uznania dodatkowego stażu.
Praktyczne korzyści: 6 dodatkowych dni urlopu i wyższe dodatki
Doliczenie okresów pracy na zleceniu lub prowadzenia JDG do stażu pracy przekłada się na bardzo konkretne i wymierne korzyści dla pracownika. Najważniejszą z nich jest możliwość szybszego nabycia prawa do dłuższego urlopu wypoczynkowego.
W polskim prawie pracy wymiar urlopu jest bezpośrednio powiązany z ogólnym stażem pracy. Pracownicy ze stażem krótszym niż 10 lat mają prawo do 20 dni urlopu rocznie. Przekroczenie granicy 10 lat stażu uprawnia do 26 dni urlopu rocznie. Doliczenie kilku lat prowadzenia działalności lub pracy na zleceniu może natychmiast przenieść pracownika do wyższej grupy urlopowej, zapewniając mu o 6 dni roboczych więcej wolnego w danym roku kalendarzowym.
Dla pracowników sektora publicznego (i wielu firm prywatnych posiadających układy zbiorowe), kluczową korzyścią są dodatki stażowe (tzw. „jubileuszówki”). Im dłuższy staż, tym wyższy procent dodatku do wynagrodzenia zasadniczego. Dzięki nowym przepisom, pracownicy mogą osiągnąć wyższe progi dodatków znacznie szybciej, co oznacza trwałe zwiększenie miesięcznych dochodów.
Warto również pamiętać, że dłuższy staż pracy może mieć wpływ na długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę, co zapewnia większą stabilność zatrudnienia.
Procedura krok po kroku. Wniosek USP i ostateczne terminy
Aby skorzystać z nowych uprawnień, musisz podjąć konkretne działania. Proces rozpoczyna się od złożenia wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Krok 1: Złożenie wniosku USP do ZUS
Należy złożyć wniosek o wydanie zaświadczenia o okresach ubezpieczenia dla celów doliczenia okresów do stażu pracy. Wniosek ten ma specjalny symbol USP. Jest on dostępny wyłącznie w formie elektronicznej na Platformie Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS) lub w aplikacji eZUS.
Wypełniając formularz USP, należy precyzyjnie wskazać wszystkie okresy (daty rozpoczęcia i zakończenia) prowadzenia działalności, pracy na zleceniu czy za granicą, które mają być doliczone. Warto zaznaczyć opcję otrzymania jednego kompleksowego zaświadczenia obejmującego wszystkie te okresy.
Krok 2: Oczekiwanie na zaświadczenie
ZUS ma ustawowy termin 7 dni roboczych na wydanie zaświadczenia. Należy jednak pamiętać o masowym napływie wniosków, który może wpłynąć na realny czas realizacji, mimo intensywnej pracy urzędników.
Krok 3: Dostarczenie zaświadczenia pracodawcy
Po otrzymaniu dokumentu z ZUS, pracownik musi niezwłocznie dostarczyć go swojemu obecnemu pracodawcy. To ten dokument jest jedyną podstawą prawną do aktualizacji danych kadrowych i naliczenia dłuższego stażu.
Kluczowe terminy, których nie wolno przegapić:
Na udokumentowanie i dostarczenie pracodawcy zaświadczenia z ZUS masz 24 miesiące od daty wejścia przepisów w życie u twojego pracodawcy. Niezachowanie tego terminu skutkuje utratą możliwości skorzystania z nowych regulacji dla obecnego stosunku pracy.
- Pracownicy budżetówki (sektor finansów publicznych): Ostateczny termin dostarczenia zaświadczenia to 31 grudnia 2027 roku.
- Pracownicy sektora prywatnego: Ostateczny termin dostarczenia zaświadczenia to 30 kwietnia 2028 roku.
Brak aktywności ze strony pracownika w wyznaczonym czasie oznacza, że pracodawca nie będzie miał prawa wliczyć tych okresów do stażu pracy, co może opóźnić nabycie uprawnień do dłuższego urlopu i wyższych świadczeń o kolejne lata.
Pamiętaj, aby śledzić status swojego wniosku na PUE ZUS i działać szybko, aby maksymalnie wykorzystać czas pozostały do ostatecznych terminów.
Obserwuj nas w Google News
Obserwuj