Rząd przygotował rewolucyjny projekt zmian w przepisach podatkowych, który jednocześnie zamyka stare, kontrowersyjne furtki dla urzędów skarbowych, ale otwiera nowe, znacznie szersze pole do ścigania podatników. Najważniejszą modyfikacją jest planowane rozdzielenie odpowiedzialności podatkowej i karnej, co w praktyce może oznaczać, że przedawnienie długu podatkowego po 5 latach nie uchroni już przed zarzutami karnymi i koniecznością zapłaty zaległości.
Projekt nowelizacji Ordynacji Podatkowej oraz Kodeksu karnego skarbowego (KKS) wprowadza szereg zmian, które dotkną głównie przedsiębiorców i doradców podatkowych. Choć Ministerstwo Finansów argumentuje, że celem jest ułatwienie ścigania poważnych oszustw gospodarczych, eksperci ostrzegają przed iluzorycznym charakterem 5-letniego terminu przedawnienia. Wiele z kluczowych przepisów ma wejść w życie dopiero za kilka lat, dając czas na przygotowanie – ale jednocześnie podnosząc konieczność gruntownej rewizji podejścia do archiwizacji dokumentów i rozliczeń.
Koniec z instrumentalnym „zamrażaniem” przedawnienia i ulga w MDR
Jedną z pozytywnych zmian, na którą czekała cała branża podatkowa, jest likwidacja mechanizmu zawieszania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego przez wszczęcie postępowania karnego skarbowego. Dotychczasowy art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej pozwalał fiskusowi na zyskanie dodatkowych lat na kontrolę i wymiar podatku, nawet jeśli sprawa karna kończyła się później umorzeniem. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wprost wskazywał na nadużycia organów skarbowych w tym zakresie, traktujących postępowania karne jako narzędzie do obrony przed upływem 5-letniego terminu przedawnienia.
Usunięcie tego przepisu to duża ulga dla podatników. Od momentu wejścia w życie tej zmiany (planowo 1 października 2026 roku), urzędy skarbowe nie będą mogły już instrumentalnie wszczynać spraw karnych, by sztucznie przedłużyć czas na dochodzenie zaległości. Bieg przedawnienia będzie płynął nieprzerwanie, co zwiększy pewność prawną przedsiębiorców.
Równolegle, Ministerstwo Finansów planuje zlikwidować obowiązek zgłaszania krajowych schematów podatkowych (MDR). Wymóg raportowania zostanie utrzymany jedynie dla schematów transgranicznych, co jest konsekwencją unijnej dyrektywy. To znacząco odciąży przedsiębiorców i doradców podatkowych, którzy przez lata musieli analizować każdą formę optymalizacji pod kątem obowiązku raportowania. Płynna granica między legalną optymalizacją a „schematem” budziła ogromne wątpliwości, a kary za niezgłoszenie mogły sięgać milionów złotych. Zniesienie krajowego MDR eliminuje to ryzyko biurokratyczne.
Pułapka ukryta w Kodeksie karnym skarbowym
Choć rząd zamyka jedną furtkę, otwiera drugą, znacznie bardziej ryzykowną. Projekt zakłada uchylenie art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego (KKS). Przepis ten dotychczas chronił podatników przed odpowiedzialnością karną, jeśli zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Zasada była prosta: jeśli podatek wygasł po 5 latach, przestępstwo skarbowe również przestawało być karalne.
Nowe prawo ma to zmienić. Nawet gdy upłynie 5 lat i zobowiązanie podatkowe wygaśnie w drodze administracyjnej, prokurator będzie mógł postawić podatnikowi zarzuty karne. Terminy przedawnienia w Kodeksie karnym skarbowym są znacznie dłuższe i wynoszą 5, 10, a w skrajnych przypadkach nawet 20 lat, w zależności od kwalifikacji czynu i wysokości uszczuplenia. W praktyce oznacza to, że fiskus, nie mogąc ściągnąć długu decyzją urzędową, może skierować sprawę na drogę karną.
W przypadku skazania, sąd karny orzeknie obowiązek „naprawienia szkody”, co w rzeczywistości oznacza konieczność zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami. Instytucja przedawnienia podatkowego może stać się tym samym iluzoryczna. Ministerstwo Finansów tłumaczy to koniecznością skuteczniejszego ścigania poważnych oszustw, takich jak wieloletnie karuzele VAT, które ujawniają się dopiero po upływie standardowego 5-letniego okresu. Warto jednak pamiętać, że definicje przestępstw w KKS są szerokie, co budzi obawy ekspertów przed ściganiem nieumyślnych błędów rachunkowych po wielu latach.
Co istotne, ta kluczowa zmiana związana z Art. 44 § 2 KKS ma mieć wyjątkowo długie vacatio legis. Zgodnie z projektem, zacznie obowiązywać dopiero od 2031 roku, dając podatnikom i organom administracji niemal pięć lat na dostosowanie się do nowych, surowszych reguł odpowiedzialności.
Korekta na rok przed przedawnieniem? Ryzykujesz dodatkowy rok kontroli
Kolejną zmianą budzącą kontrowersje jest modyfikacja zasad dotyczących składania korekt deklaracji. Projekt zakłada, że jeśli podatnik złoży korektę deklaracji (np. zmniejszającą podatek lub zwiększającą stratę) w ostatnich 12 miesiącach przed upływem terminu przedawnienia, termin ten automatycznie zostanie przedłużony o kolejny rok. Oznacza to, że standardowy pięcioletni okres zamieni się w sześcioletni.
Ministerstwo Finansów uzasadnia ten krok potrzebą zapewnienia urzędom skarbowym wystarczającego czasu na weryfikację złożonej korekty. Jednak dla podatników jest to nowa pułapka. Jeśli przedsiębiorca odkryje błąd w rozliczeniach na swoją korzyść w ostatniej chwili i zdecyduje się na złożenie korekty, sam przedłuży sobie czas, w którym może być kontrolowany przez fiskusa.
W praktyce, ta zmiana zmusza przedsiębiorców do jeszcze bardziej rygorystycznego pilnowania terminów i dokładności rozliczeń. Im wcześniej błąd zostanie wykryty i skorygowany, tym szybciej sprawa zostanie zamknięta. W przeciwnym razie, zamiast oczekiwanego przedawnienia po 5 latach, podatnik musi liczyć się z ryzykiem kontroli trwającym lat 6.
Praktyczne kroki dla podatnika: Jak się przygotować na 2031 rok
Planowane zmiany, choć odroczone w czasie, wymagają od podatników natychmiastowego dostosowania strategii zarządzania dokumentacją i rozliczeniami. Ryzyko odpowiedzialności karnej będzie trwało znacznie dłużej niż dotychczasowa odpowiedzialność podatkowa. Poniżej przedstawiamy kluczowe kroki, jakie należy podjąć:
- Przechowuj dokumenty dłużej niż 5 lat: Dotychczasowy 5-letni termin archiwizacji dokumentów przestanie być wystarczającym zabezpieczeniem. W związku z potencjalnym wydłużeniem okresu ścigania karnego, zaleca się przechowywanie kompletnej dokumentacji podatkowej przynajmniej przez 10 lat, a w przypadku skomplikowanych operacji (np. transakcji międzynarodowych) nawet dłużej.
- Nie zwlekaj z korektami: Jeśli odkryjesz błąd rachunkowy na swoją korzyść, skoryguj go jak najszybciej. Korekta złożona w ostatnich 12 miesiącach przed przedawnieniem automatycznie przedłuży ten termin o rok.
- Zadbaj o dokładność rozliczeń: W obliczu ryzyka ścigania karnego po przedawnieniu podatku, każdy błąd w deklaracji, nawet nieumyślny, może zostać zinterpretowany jako celowe działanie. Dokładność i weryfikacja rozliczeń stają się kluczowe.
- Konsultuj optymalizację podatkową: Choć zniknie obowiązek raportowania krajowego MDR, linia między legalnym planowaniem podatkowym a przestępstwem skarbowym pozostaje płynna. W przypadku stosowania nietypowych rozwiązań, niezbędna jest konsultacja z doświadczonym doradcą podatkowym, aby zminimalizować ryzyko zarzutów karnych w przyszłości.
Projekt zmian dopiero rozpoczyna ścieżkę legislacyjną w Sejmie. Warto monitorować dalsze prace, ponieważ ostateczny kształt ustawy może ulec modyfikacjom, które złagodzą najbardziej kontrowersyjne zapisy dotyczące odpowiedzialności karnej po przedawnieniu podatkowym.