Rada Miejska w Augustowie podjęła decyzję, która gruntownie zmienia sposób naliczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Od 1 stycznia 2026 roku właściciele domów jednorodzinnych, podobnie jak wcześniej mieszkańcy bloków, płacą za śmieci na podstawie zużycia wody, a nie liczby zameldowanych osób. Jest to próba uszczelnienia systemu, który dotychczas pozwalał nawet 6 tysiącom mieszkańców na unikanie opłat.
Nowy system wprowadza stałą stawkę: każdy metr sześcienny zużytej wody to 15 zł opłaty za odpady. Dla osób, które prowadzą przydomowe kompostowanie bioodpadów, stawka jest nieco niższa i wynosi 13,50 zł za m³. Augustów argumentuje, że wodomierz jest najbardziej obiektywnym wskaźnikiem faktycznego zamieszkiwania i produkcji śmieci, eliminując jednocześnie możliwość zaniżania liczby osób w deklaracjach, co było nagminne w starym systemie.
Zmiana ta ma natychmiastowe i praktyczne konsekwencje dla mieszkańców. Stawka jest obliczana na podstawie średniomiesięcznego zużycia wody z ostatnich 12 miesięcy, ustalonego według licznika głównego. Władze miasta podkreślają, że jest to jedyna metoda, aby sprawiedliwie rozłożyć roczny koszt funkcjonowania systemu, który wynosi około 11 milionów złotych.
Koniec z deklaracjami „na osobę”. Dlaczego Augustów zmienił zasady
Poprzedni system oparty na liczbie zgłoszonych mieszkańców, choć teoretycznie sprawiedliwy, w praktyce okazał się niewydolny. Augustów, liczący blisko 30 tysięcy mieszkańców, otrzymywał deklaracje jedynie od 22 tysięcy osób. Oznaczało to, że co najmniej 6 tysięcy osób nie rozliczało się z odpadów, choć faktycznie je produkowało. To obciążało uczciwych mieszkańców, którzy musieli de facto pokrywać koszty za nieuczciwą część społeczności.
Problemy nasilały się zwłaszcza w przypadku domów jednorodzinnych i nieruchomości wynajmowanych sezonowo. Właściciele domów przyjmujący turystów często zgłaszali tylko jedną osobę, podczas gdy latem przez ich domy przewijały się dziesiątki gości. Brak skutecznych narzędzi weryfikacji ze strony urzędu uniemożliwiał skuteczną kontrolę. W efekcie, aby pokryć roczne koszty, miasto musiałoby podnieść stawkę za osobę do około 50 zł miesięcznie. Rada Miejska uznała, że taki wzrost jest nieakceptowalny, a jedynym rozwiązaniem jest uszczelnienie systemu poprzez powiązanie opłaty z niezaprzeczalnym wskaźnikiem – zużyciem wody.
System ten automatycznie reaguje na ruch turystyczny i sezonowe zmiany w liczbie mieszkańców. Jeśli w domu przebywa więcej osób lub jest on wynajmowany, zużycie wody rośnie, a wraz z nim opłata za śmieci. Nie jest wymagana żadna dodatkowa deklaracja ani kontrola – wodomierz pełni funkcję kontrolera.
Jak działa mechanizm 15 zł za metr sześcienny. Kalkulacja opłat
Nowa stawka 15 zł za m³ nie jest arbitralna. Jest ona wynikiem podziału całkowitego rocznego kosztu gospodarowania odpadami komunalnymi (ok. 11 mln zł) przez łączną liczbę metrów sześciennych wody zużytej przez mieszkańców w ciągu roku. Zgodnie z ustawą, gmina nie może zarabiać na systemie, ale też nie może do niego dopłacać z innych źródeł budżetowych.
Kluczowe dla rozliczenia jest ustalenie średniej. Właściciele nieruchomości musieli złożyć nowe deklaracje, wskazując średniomiesięczne zużycie wody za cały poprzedni rok (2025). Dane te można znaleźć na fakturach z przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Warto podkreślić, że woda zużyta do podlewania ogrodu, pod warunkiem posiadania oddzielnego podlicznika, nie jest wliczana do opłaty za odpady.
W przypadku braku licznika, opłata jest liczona według ryczałtowej normy 3 m³ na każdą osobę zamieszkującą nieruchomość. Ta norma ma zastosowanie również w sytuacjach, gdy zużycie wody jest niemożliwe do ustalenia. Właściciele domów jednorodzinnych, którzy nie złożyli deklaracji w wyznaczonym terminie (10 lutego 2026 roku), muszą liczyć się z konsekwencjami. Urząd wyda decyzję wymiarową, naliczy odsetki, a Straż Miejska może nakładać mandaty, aż do momentu uregulowania obowiązku.
Ryzyko precedensu. Lekcja z nieudanego eksperymentu w Warszawie
Augustów nie jest pierwszą gminą, która zdecydowała się na powiązanie opłaty śmieciowej ze zużyciem wody. Podobny system funkcjonował w Warszawie od kwietnia do grudnia 2021 roku. W stolicy stawka wynosiła wówczas 12,73 zł za m³. Eksperyment ten zakończył się jednak po zaledwie 9 miesiącach masowymi protestami i ostateczną rezygnacją.
Główne zarzuty stawiane systemowi w Warszawie koncentrowały się na jego niesprawiedliwości wobec dużych rodzin. Gospodarstwa domowe z dużą liczbą dzieci, choć mogły produkować porównywalną ilość odpadów do mniejszej rodziny, zużywały znacznie więcej wody, a co za tym idzie – płaciły drastycznie wyższe rachunki za śmieci. Dodatkowo, w budynkach wielorodzinnych skomplikowane było rozliczanie zużycia, gdy jeden wodomierz główny obsługiwał wiele lokali.
Od 1 stycznia 2022 roku Warszawa powróciła do ryczałtowego systemu „od gospodarstwa domowego” (obecnie 60 zł w zabudowie wielolokalowej i 91 zł w domach jednorodzinnych). Choć jest to system prostszy administracyjnie, jest on krytykowany za niesprawiedliwość – samotny senior płaci tyle samo co czteroosobowa rodzina. Władze Augustowa bronią jednak swojego rozwiązania, argumentując, że w ich przypadku kluczowe jest uszczelnienie systemu, a nie prostota rozliczeń, która dotychczas pozwalała na powszechne unikanie opłat.
Ile faktycznie zapłacisz? Symulacje kosztów dla gospodarstw domowych
Aby zrozumieć skalę zmian, warto przyjrzeć się symulacjom kosztów opartym na przeciętnym zużyciu wody w Polsce. Statystyczny Polak zużywa miesięcznie od 2,5 do 3 m³ wody. Przy stawce 15 zł za m³ wygląda to następująco:
- Osoba samotna: Przy zużyciu 3 m³ miesięcznie, opłata wyniesie około 45 zł.
- Dwuosobowe gospodarstwo: Przy zużyciu 6 m³ miesięcznie, opłata wyniesie około 90 zł.
- Czteroosobowa rodzina: Przy zużyciu 12 m³ miesięcznie, opłata wyniesie około 180 zł.
W poprzednim systemie opłata wynosiła 39 zł od osoby (34 zł przy kompostowaniu). Czteroosobowa rodzina płaciła więc 156 zł. Nowy system jest więc nieco droższy dla dużych rodzin o wysokim zużyciu wody, ale eliminuje możliwość oszustwa. Kluczową zaletą, z punktu widzenia miasta, jest automatyczne uwzględnianie wynajmu sezonowego. Właściciel, który w sezonie letnim gości turystów, zobaczy wzrost zużycia wody, a tym samym automatycznie zapłaci więcej za śmieci, bez konieczności składania dodatkowych deklaracji.
Jeśli natomiast mieszkańcy zdecydują się na kompostowanie bioodpadów i uzyskają stawkę 13,50 zł za m³, czteroosobowa rodzina przy zużyciu 12 m³ zapłaci 162 zł, co jest kwotą zbliżoną do poprzedniego systemu, ale z korzyścią dla środowiska.
Praktyczne kroki, aby obniżyć rachunek za śmieci
Ponieważ opłata za odpady jest teraz bezpośrednio powiązana ze zużyciem wody, mieszkańcy Augustowa mają realny wpływ na wysokość swoich rachunków. Nie jest to już ryczałt, a system motywujący do oszczędności. Oto praktyczne wskazówki, jak zminimalizować koszty:
1. Oszczędzanie wody na co dzień: To najbardziej bezpośrednia metoda obniżenia opłaty. Naprawa cieknących kranów, stosowanie perlatorów, krótsze prysznice i uruchamianie pralki oraz zmywarki tylko przy pełnym załadunku. Przy stawce 15 zł za m³, oszczędność każdego 1 m³ wody oznacza 15 zł mniej w rachunku za śmieci.
2. Zainstaluj podlicznik ogrodowy: Woda zużyta do podlewania ogrodu, jeśli jest mierzona oddzielnym wodomierzem, nie jest wliczana do opłaty za odpady. Jest to szczególnie istotne latem, kiedy zużycie wody na zewnątrz może drastycznie podnieść średnią miesięczną, a tym samym opłatę śmieciową.
3. Kompostuj bioodpady: W Augustowie kompostowanie bioodpadów w przydomowym kompostowniku uprawnia do obniżenia stawki o 1,50 zł za m³ (z 15 zł na 13,50 zł). Przy średnim zużyciu 10 m³ miesięcznie, daje to 15 zł oszczędności miesięcznie, czyli 180 zł rocznie.
4. Sprawdzaj wodomierz i instalacje: Nagły wzrost zużycia wody może świadczyć o ukrytym wycieku. Taki wyciek, oprócz straty samej wody, generuje teraz także wyższą opłatę za śmieci. Regularne monitorowanie licznika pozwala szybko wykryć usterki.
5. Aktualizuj deklaracje w przypadku zmian: Pamiętaj, że opłata jest naliczana na podstawie średniej z 12 miesięcy. Jeśli w Twoim gospodarstwie domowym zaszły istotne zmiany (np. dłuższy wyjazd, powrót z zagranicy), złóż aktualizację deklaracji. Okresy niższego zużycia obniżą średnią i mogą zmniejszyć miesięczny rachunek.