Ministerstwo Sprawiedliwości oraz samorządowcy z całej Polski apelują o pilną zmianę przepisów dotyczących egzekucji komorniczej. Chodzi o uchylenie całkowitej ochrony minimalnego wynagrodzenia, która w obecnym kształcie blokuje ściąganie długów i wzmacnia szarą strefę. Głównym problemem są zaległości czynszowe w lokalach komunalnych, które sięgają już 4,5 miliarda złotych w skali kraju.
Kwestia ochrony płacy minimalnej przed komornikiem powróciła do debaty publicznej z ogromną siłą w związku z dynamicznym wzrostem najniższego wynagrodzenia. Od 1 stycznia 2026 roku płaca minimalna wynosi 4806 zł brutto. Dla osoby zatrudnionej na umowę o pracę oznacza to około 3605,85 zł netto, które jest w całości zwolnione z egzekucji (poza długami alimentacyjnymi).
Taka sytuacja, choć miała chronić najbiedniejszych, doprowadziła do paradoksu prawnego i finansowego. W efekcie, jak wskazują eksperci i resort sprawiedliwości, dłużnik zarabiający minimalną krajową jest chroniony znacznie lepiej niż emeryt lub rencista, co prowadzi do drastycznego spadku skuteczności egzekucji. Choć Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na razie nie planuje zmian, presja ze strony samorządów i MS jest coraz większa.
Dlaczego komornicy są bezradni. Kwota wolna jako tarcza
Obecne przepisy, zawarte w Kodeksie pracy (Art. 87 par. 1 pkt 1), stanowią, że wolna od potrąceń pozostaje kwota wynagrodzenia w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ponieważ minimalna krajowa dynamicznie rosła (z 2250 zł brutto w 2019 roku do 4806 zł brutto w 2026 roku), coraz większa grupa Polaków jest całkowicie poza zasięgiem komorników. Szacuje się, że minimalne wynagrodzenie pobiera obecnie około 3,6 mln osób, czyli co czwarty pracujący Polak.
Konsekwencje są widoczne w statystykach. Urban Szota z Departamentu Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości przedstawił dane, które pokazują, że skuteczność egzekucji z wynagrodzeń za pracę spadła z około 31% w 2019 roku do niespełna 17% w 2024 roku. Główną przyczyną jest właśnie wysoka kwota wolna od egzekucji, która chroni minimalną pensję w całości.
W praktyce oznacza to, że osoba posiadająca oficjalną umowę o pracę na minimalne wynagrodzenie może przez lata unikać spłaty zobowiązań, takich jak czynsze, mandaty czy niespłacone pożyczki. Komornik może zająć pieniądze tylko z nadwyżki powyżej kwoty minimalnej, której w tym przypadku po prostu nie ma. Ten mechanizm stał się furtką do legalnego unikania odpowiedzialności finansowej.
Niesprawiedliwość systemu. Ochrona dłużnika vs. Emeryta
Krytycy obecnego stanu rzeczy wskazują na głęboką niesprawiedliwość społeczną. System faworyzuje młodych, aktywnych zawodowo dłużników, jednocześnie uderzając w seniorów, których świadczenia są znacznie słabiej chronione.
Dla porównania: osoba zatrudniona za płacę minimalną (ok. 3605,85 zł netto) ma całkowicie chronione całe swoje wynagrodzenie. Tymczasem z emerytury lub renty komornik może zająć do 25% świadczenia. Choć seniorowi musi pozostać kwota wolna od egzekucji, jest ona drastycznie niższa.
Od 1 marca 2026 roku, kwota wolna od zajęcia komorniczego dla długów niealimentacyjnych w przypadku świadczeń emerytalnych będzie wynosić około 1477,95 zł. Oznacza to, że minimalna emerytura (prognozowana na ok. 1970,60 zł brutto) jest zajmowana przez komornika, podczas gdy płaca minimalna jest całkowicie bezpieczna. Ta dysproporcja jest głównym argumentem Ministerstwa Sprawiedliwości i samorządów za pilną zmianą przepisów.
4,5 miliarda złotych długu. Samorządy żądają egzekucji z minimalnej
Narastający problem zadłużenia za lokale komunalne jest kluczowym katalizatorem obecnej debaty. Marek Wójcik ze Związku Miast Polskich podaje, że zaległości czynszowe w skali kraju osiągnęły poziom 4,5 mld zł i wciąż rosną. Dla wielu gmin oznacza to poważne kłopoty z utrzymaniem zasobu mieszkaniowego i prowadzeniem inwestycji.
Samorządowcy, w tym prezydent Wałbrzycha Roman Szełemej, złożyli w Sejmie petycję, w której domagają się umożliwienia prowadzenia egzekucji z minimalnego wynagrodzenia w wysokości do 25% – na takich samych zasadach, jak w przypadku emerytur. Postulaty te popiera Ministerstwo Sprawiedliwości.
Wiceminister sprawiedliwości Zuzanna Rudzińska-Bluszcz argumentuje, że zmiana przepisów nie ma na celu uderzenia w osoby faktycznie potrzebujące, ale stworzenie mechanizmu, który pozwoli dłużnikom szybciej spłacić zobowiązania. Resort uważa, że brak możliwości egzekucji prowadzi do pogłębiania się pętli zadłużenia, zamiast do wyjścia z niej. Ministerstwo Sprawiedliwości liczy na to, że częściowe zajęcie minimalnej pensji skłoni dłużników do regulowania opłat i zmniejszy skalę problemu.
Ukrywanie dochodów. Przepisy wzmacniają szarą strefę
Jak wskazują przedstawiciele gmin, problem niepłacenia czynszów dotyczy głównie osób młodych i aktywnych zawodowo, a nie seniorów. Narzędzia takie jak zamiana lokalu na mniejszy lub o niższym standardzie nie przynoszą już oczekiwanych rezultatów. Pojawia się również zjawisko pokoleniowego niepłacenia czynszu, gdzie dłużnicy świadomie wykorzystują luki w prawie.
Najpoważniejszą konsekwencją obecnych przepisów jest jednak wzmacnianie szarej strefy. Marek Wójcik ze ZMP wskazuje wprost: części osób opłaca się dogadać z pracodawcą, aby na oficjalnej umowie widniała tylko minimalna pensja, podczas gdy reszta wynagrodzenia jest wypłacana „pod stołem”.
Dzięki temu dłużnik unika egzekucji, a pracodawca oszczędza na składkach ZUS i podatkach. Taka praktyka nie tylko uszczupla wpływy do budżetu państwa, ale także stwarza nieuczciwą konkurencję na rynku pracy. Ministerstwo Sprawiedliwości liczy, że możliwość zajęcia części płacy minimalnej wyeliminuje ekonomiczny sens ukrywania prawdziwych dochodów.
Co to oznacza dla dłużników i samorządów?
Choć Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na razie nie podjęło tematu legislacji, poparcie dla zmian ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości i Związku Miast Polskich oznacza, że kwestia ta pozostanie priorytetowa w najbliższych miesiącach. Ostateczna decyzja polityczna będzie kluczowa dla przyszłości egzekucji długów w Polsce.
- Dla dłużników zarabiających minimalną krajową: Choć obecnie ich wynagrodzenie jest chronione, powinni być przygotowani na to, że w perspektywie 2026 roku ta ochrona może zostać częściowo uchylona. Jeśli zmiany wejdą w życie, komornik będzie mógł zająć do 25% ich wynagrodzenia (z wyjątkiem alimentów).
- Dla emerytów: Ewentualna zmiana przepisów zrównałaby ich sytuację z osobami aktywnymi zawodowo, co mogłoby być postrzegane jako krok w stronę większej sprawiedliwości systemowej.
- Dla samorządów i wierzycieli: Zmiana przepisów oznaczałaby znaczący wzrost skuteczności egzekucji, co pozwoliłoby na odzyskanie części z 4,5 mld zł zaległości czynszowych i lepsze zarządzanie zasobem komunalnym.
Eksperci podkreślają, że ostateczny projekt ustawy będzie musiał znaleźć równowagę między ochroną socjalną osób najuboższych a koniecznością zapewnienia skuteczności państwa w ściąganiu należności. Kluczowe będzie ustalenie nowej, racjonalnej kwoty wolnej od zajęcia dla osób zatrudnionych za minimalne wynagrodzenie.