Polska administracja jest już gotowa do uruchomienia procedur ewakuacyjnych na poziomie regionalnym. Po wprowadzeniu nowej ustawy o ochronie ludności, samorządy gminne i wojewódzkie zakończyły prace nad planami, które określają trasy, miejsca zbiórek oraz priorytety w przemieszczaniu ludności. Choć Krajowy Plan Ewakuacji czeka jeszcze na ostateczne uzgodnienia, dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) potwierdza, że w razie nagłej potrzeby, województwa mogą działać już teraz na podstawie przygotowanej dokumentacji.
Proces tworzenia szczegółowych planów ewakuacyjnych został zainicjowany przez Ustawę z 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej, która weszła w życie 1 stycznia 2025 roku. Przepisy te nałożyły na wszystkie szczeble administracji obowiązek opracowania spójnych procedur na wypadek kryzysu, klęski żywiołowej lub zagrożenia militarnego. Kluczowy termin na przekazanie wkładów do planów wojewódzkich upłynął z końcem grudnia 2025 roku.
Jak wyjaśnia Zbigniew Muszyński, dyrektor RCB, w rozmowie z InfoSecurity24.pl, dokumenty gminne zostały złożone w terminie, a województwa również dosłały swoje projekty planów. Choć trwają jeszcze konsultacje i weryfikacja, fakt istnienia tej dokumentacji radykalnie skraca czas reakcji w przypadku wystąpienia zagrożenia. Ma to kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa obywateli, ponieważ celem jest skrócenie czasu decyzyjnego z dni do godzin, czerpiąc z doświadczeń konfliktów wschodnich.
Gminy zidentyfikowały zagrożenia i trasy. Co zawierają plany?
Obowiązek opracowania wkładów do wojewódzkich planów ewakuacji spoczął na wójtach, burmistrzach i prezydentach miast. Było to zadanie wymagające skoordynowania działań na bardzo lokalnym poziomie. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 maja 2025 roku w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia, każda gmina musiała precyzyjnie określić kilka kluczowych elementów.
Przede wszystkim, zidentyfikowano lokalne zagrożenia – od ryzyka powodziowego, przez awarie technologiczne, po zagrożenia wynikające z położenia geograficznego (np. bliskość granicy). Następnie wyznaczono szczegółowe trasy ewakuacyjne oraz miejsca zbiórek, które stanowią punkty wyjścia do dalszego transportu ludności w bezpieczne rejony.
Kluczowym elementem planów jest również logistyka związana z zakwaterowaniem. Gminy oszacowały liczbę dostępnych obiektów publicznych przeznaczonych na miejsca czasowego pobytu. Są to najczęściej hale sportowe, szkoły, ośrodki kultury i inne budynki gminne. W dokumentach określono, że norma zakwaterowania wynosi 2–3 m² powierzchni mieszkalnej na osobę, co pozwala na oszacowanie maksymalnej liczby przyjętych.
Cała dokumentacja gminna stanowi funkcjonalny załącznik do planów zarządzania kryzysowego i została przekazana do urzędów wojewódzkich w terminie, dając wojewodom czas na połączenie ich w spójne plany regionalne.
Weryfikacja planów wojewódzkich. Kto ma pierwszeństwo w ewakuacji?
Obecnie, po przekazaniu dokumentów przez województwa, trwają intensywne konsultacje i weryfikacja na poziomie Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) we współpracy ze Sztabem Generalnym. Dyrektor Muszyński podkreśla, że pierwsza wersja każdego planu jest poddawana „bardzo krytycznej ocenie”, aby zapewnić jej maksymalną wiarygodność i bliskość rzeczywistości.
Wojewódzkie plany ewakuacji są zróżnicowane i dostosowane do specyfiki regionu. Inne procedury i zasoby są wymagane w województwach przygranicznych, a inne w regionach centralnych, które mogą pełnić funkcję przyjmujących. Ten proces uzgodnień z RCB jest kluczowy i musi zostać zakończony, zanim powstanie ostateczny Krajowy Plan Ewakuacji.
Dokumenty wojewódzkie precyzyjnie określają również kolejność i priorytety ewakuacji. Zgodnie z wytycznymi, pierwszeństwo mają osoby najbardziej wrażliwe, wymagające specjalnej opieki. Do tej grupy zalicza się:
- Dzieci i młodzież.
- Seniorzy i osoby z niepełnosprawnościami.
- Kobiety w ciąży.
- Chorzy wymagający stałej opieki.
- Podopieczni szpitali i domów pomocy społecznej.
W przypadku nagłego zagrożenia, Muszyński zapewnia, że województwa będą mogły działać natychmiast, korzystając z istniejących już procedur. Chociaż plany będą stale doskonalone, ich obecność pozwala na operacyjne zarządzanie kryzysem.
Krajowy Plan Ewakuacji i rola Wojska Polskiego
Ostatecznym celem jest stworzenie spójnego Krajowego Planu Ewakuacji (KPE). Jak tłumaczy dyrektor RCB, jest to możliwe dopiero po pełnym uzgodnieniu i ujednoliceniu wszystkich planów wojewódzkich, aby zapewnić ich kompatybilność. KPE ma na celu skoordynowanie działań na wypadek zagrożenia o charakterze ogólnokrajowym.
W pracach nad logistyką kluczową rolę odgrywa współpraca ze Sztabem Generalnym Wojska Polskiego. Wojsko wnosi niezbędne możliwości transportowe i wsparcie organizacyjne, które mogą być decydujące w przypadku masowego przemieszczania ludności. Administracja cywilna dostarcza natomiast wiedzę o lokalnych zasobach, drogach i miejscach przyjęcia.
Plany ewakuacji obejmują cztery główne scenariusze: zagrożenie wojną, przewidywane wystąpienie klęski żywiołowej, czas wojny oraz wystąpienie klęski żywiołowej. Niezależnie od skali zagrożenia – od lokalnej awarii po konflikt zbrojny – procedury mają zapewnić szybką i zorganizowaną odpowiedź państwa.
Jak będzie przebiegać informowanie ludności?
Nowe rozporządzenia precyzyjnie określają, w jaki sposób mieszkańcy zostaną poinformowani o zarządzonej ewakuacji. Kluczowym narzędziem jest Alert RCB, który za pomocą wiadomości SMS dotrze do wszystkich użytkowników telefonów na danym obszarze. Równocześnie uruchomione zostaną syreny alarmowe.
Władze obrony cywilnej wykorzystają również wszystkie dostępne środki masowego przekazu: telewizję, radio oraz strony internetowe organów administracji publicznej. Wójtowie i starostowie mają obowiązek aktywnego przeciwdziałania dezinformacji, weryfikując komunikaty i zapewniając, że mieszkańcy otrzymają wyłącznie oficjalne i sprawdzone instrukcje.
Ważna wskazówka dla czytelnika: W sytuacji kryzysowej należy reagować wyłącznie na komunikaty pochodzące z oficjalnych kanałów rządowych i samorządowych. Ignorowanie plotek i nieoficjalnych źródeł może uratować cenny czas.
Praktyczna lista: Co musisz wiedzieć i jak się przygotować
Chociaż plany ewakuacji są przygotowywane przez władze, kluczowa jest również gotowość indywidualna. Przepisy jasno wskazują, że mieszkańcy powinni ograniczyć się do mienia niezbędnego do przetrwania przez 72 godziny. Oto praktyczne kroki, które powinieneś podjąć:
1. Przygotuj 72-godzinny plecak ewakuacyjny
Zabezpiecz podstawowy zestaw rzeczy niezbędnych do przetrwania trzech dób. W plecaku powinny znaleźć się:
- Woda i podstawowe racje żywnościowe.
- Niezbędne leki na receptę.
- Dokumenty tożsamości (oryginały i kopie) oraz gotówka w małych nominałach.
- Latarka i powerbank.
- Podstawowe ubrania i środki higieniczne.
2. Ustal rodzinny plan działania
Jeśli dojdzie do rozdzielenia rodziny w trakcie ewakuacji, brak łączności telefonicznej może być problemem. Ustal z bliskimi konkretne, z góry określone miejsce spotkania. Zapisz kluczowe kontakty zarówno w telefonie, jak i na kartce papieru.
3. Zlokalizuj punkty ewakuacyjne w okolicy
Warto sprawdzić, które obiekty publiczne w Twojej gminie (szkoły, hale, ośrodki kultury) mogą służyć jako miejsca czasowego pobytu. Zapoznaj się z podstawowymi trasami wyjazdu z miasta lub gminy, które mogą być wykorzystane w sytuacji kryzysowej.
4. Monitoruj oficjalne źródła
W przypadku ogłoszenia ewakuacji, śledź komunikaty na stronach internetowych Urzędu Wojewódzkiego, Urzędu Gminy oraz Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Decyzję o ewakuacji może podjąć Szef Obrony Cywilnej, wojewoda lub wójt (w przypadku lokalnego zagrożenia).
Istnienie planów ewakuacyjnych oznacza, że w przypadku wystąpienia zagrożenia, rodziny będą mogły przemieszczać się wspólnie, a w miejscach czasowego pobytu zapewnione zostaną podstawowe środki, takie jak żywność, woda i pomoc medyczna.