Trzeci dzień stycznia 2026 roku. Choć wielu z nas dopiero budzi się z noworocznego letargu, Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) pracuje już na pełnych obrotach. W tym roku powrót do rzeczywistości może być twardszy niż zwykle, zwłaszcza dla tych, którzy wciąż ufają gotówce przy większych transakcjach. Przepisy dotyczące płatności „do ręki”, które przez lata były tematem burzliwych debat, wciąż stanowią pole minowe zarówno dla firm, jak i zwykłych konsumentów.
Początek 2026 roku przynosi ugruntowanie rygorystycznych regulacji. Choć gotówka jest wciąż legalnym środkiem płatniczym i gwarantem pewnej anonimowości, w oczach ustawodawcy staje się coraz bardziej podejrzana, gdy w grę wchodzą większe kwoty. Czy wiesz, że płacąc „do ręki” za używany samochód, drogie wyposażenie biura lub duży remont, możesz nieświadomie narażać się na poważne konsekwencje ze strony fiskusa?
W gąszczu przepisów łatwo o pomyłkę, a tłumaczenie „nie wiedziałem, że przepisy się zmieniły” od dawna nie działa na urzędników. Systemy analityczne KAS są dziś bardziej zaawansowane niż kiedykolwiek, potrafiąc błyskawicznie łączyć punkty między Twoimi wydatkami a oficjalnymi dochodami. Przyjrzyjmy się dokładnie, jak wyglądają limity płatności w 2026 roku i gdzie czyhają największe pułapki, które mogą kosztować Cię dziesiątki tysięcy złotych.
Przedsiębiorcy na celowniku: Ostateczny limit 15 000 zł brutto
Dla osób prowadzących działalność gospodarczą, styczeń 2026 roku to kontynuacja rygorystycznej polityki fiskalnej. Jeśli jesteś przedsiębiorcą, kluczowa liczba, którą musisz mieć wyrytą w pamięci, to 15 000 złotych brutto. To bezwzględna granica, powyżej której każda transakcja między firmami (B2B) musi odbyć się za pośrednictwem rachunku płatniczego. Nie ma tu miejsca na interpretacje.
W praktyce to właśnie tutaj dochodzi do największej liczby nieprawidłowości, które wychodzą na jaw podczas kontroli skarbowych. Największa pułapka tkwi w definicji „jednorazowej wartości transakcji”. Wielu przedsiębiorców błędnie zakłada, że jeśli podzielą płatność za fakturę opiewającą na 20 000 zł na dwie raty po 10 000 zł płatne gotówką, to ominą przepisy. Nic bardziej mylnego.
Fiskus patrzy na całość zobowiązania. Dzielenie płatności na mniejsze transze gotówkowe nie sprawia, że limit przestaje obowiązywać. Jeśli całkowita wartość umowy lub zamówienia przekracza ustawowy próg 15 000 zł, każda złotówka musi przejść przez system bankowy. Konsekwencje za złamanie tej zasady w 2026 roku są bolesne i uderzają w to, co dla firmy najważniejsze – w koszty uzyskania przychodu (KUP).
Wydatek opłacony gotówką z naruszeniem limitu nie może zostać zaliczony do KUP. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca płaci podatek od pieniędzy, które de facto wydał. To jest właśnie ta podwójna kara, o której mowa w tytule: pieniądze zniknęły z kasy, a podatek trzeba zapłacić tak, jakby te pieniądze wciąż stanowiły zysk. Przy transakcji na 50 000 zł, mówimy o stracie podatkowej sięgającej nawet 9500 zł (przy 19% CIT).
Konsument też nie jest bezpieczny. Auto, remont i widmo kontroli
O ile przedsiębiorcy są przyzwyczajeni do rygoru, o tyle zwykli konsumenci często żyją w przekonaniu, że limity ich nie dotyczą. To niebezpieczne założenie, zwłaszcza w 2026 roku, gdy systemy analityczne Urzędów Skarbowych są zintegrowane z danymi bankowymi na niespotykaną skalę. Choć dla transakcji Konsument-Przedsiębiorca nie ma twardego, ustawowego limitu na poziomie 15 000 zł, realia rynkowe wymuszają ostrożność.
Wyobraźmy sobie sytuację: kupujesz używany samochód w komisie lub od osoby prywatnej. Cena to 35 000 złotych. Sprzedawca sugeruje płatność gotówką. Choć formalnie możesz się zgodzić, to Ty jako kupujący wchodzisz do systemów jako osoba obracająca dużą gotówką. Jeśli sprzedawca jest przedsiębiorcą, ma obowiązek rejestrować taką transakcję, a w niektórych przypadkach, zgodnie z procedurami AML (przeciwdziałania praniu pieniędzy), może to wywołać alarm.
Jeszcze ciekawiej robi się przy usługach remontowych. Słynne „bez faktury będzie taniej” to w 2026 roku gra w rosyjską ruletkę. Płacąc ekipie remontowej kilkadziesiąt tysięcy złotych w gotówce, pozbawiasz się jedynego dowodu w przypadku fuszerki. Co gorsza, w dobie cyfryzacji i JPK (Jednolity Plik Kontrolny), ukrycie dużego remontu jest trudne. Jeśli nie będziesz miał śladu przelewu ani faktury, Urząd Skarbowy może wszcząć kontrolę w zakresie nieujawnionych źródeł przychodu. W takim wypadku to na Tobie spoczywa ciężar udowodnienia, skąd pochodziły te pieniądze.
Obowiązkowy Split Payment: Gdzie gotówka jest absolutnie zakazana?
Kolejnym elementem układanki, o którym trzeba pamiętać w styczniu 2026, jest obowiązkowy Mechanizm Podzielonej Płatności (Split Payment). Dotyczy on kluczowych, wrażliwych branż, takich jak handel elektroniką, częściami samochodowymi, paliwami czy robotami budowlanymi. W tych sektorach, jeśli faktura przekracza 15 000 zł brutto, gotówka jest absolutnie wykluczona.
Zapłacenie gotówką za fakturę oznaczoną „mechanizm podzielonej płatności” to proszenie się o lawinę kłopotów. Sankcje obejmują nie tylko wspomniany brak możliwości zaliczenia wydatku w koszty, ale także dodatkowe zobowiązania w podatku VAT. Co gorsza, nabywca może ponieść odpowiedzialność solidarną za zaległości podatkowe sprzedawcy, jeśli ten nie odprowadzi należnego VAT-u.
W 2026 roku organy podatkowe nie stosują już taryfy ulgowej. Systemy bankowe są zintegrowane z systemami skarbowymi na taką skalę, że każda anomalia – na przykład brak wpływu na rachunek VAT przy dużej transakcji objętej Split Payment – zapala czerwoną lampkę w systemie STIR (System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej). Oznacza to, że wykrycie nieprawidłowości zajmuje urzędnikom dosłownie kilka dni.
Co musisz zrobić, aby uniknąć kary? Praktyczne wnioski na 2026 rok
Rok 2026 to czas, w którym wygoda płatności cyfrowych coraz mocniej ściera się z pragnieniem zachowania prywatności. Niezależnie od tego, po której stronie barykady stoisz, znajomość limitów to podstawa bezpieczeństwa Twojego portfela. Ignorancja nie jest linią obrony. Oto co musisz zrobić, aby spać spokojnie:
- Weryfikuj kontrahenta przed płatnością: Jeśli prowadzisz firmę i płacisz powyżej 15 000 zł, musisz sprawdzić, czy numer konta sprzedawcy znajduje się na Białej Liście podatników VAT. Przelew na konto spoza listy lub płatność gotówką to gwarantowane problemy podatkowe.
- Unikaj dzielenia płatności: Nie próbuj „oszukać systemu”, płacąc za jeden towar w trzech ratach gotówkowych, by zejść poniżej limitu 15 000 zł. Urzędnicy KAS znają ten trik od lat i jest to pierwsza rzecz, którą sprawdzają podczas kontroli.
- Żądaj potwierdzenia przelewu przy dużych zakupach prywatnych: Kupujesz auto, meble do całego domu, drogą elektronikę? Płać przelewem lub kartą. To Twoje ubezpieczenie. Płatność gotówką często kończy się słowem przeciwko słowu, a w razie oszustwa lub reklamacji masz twardy dowód w banku.
- Uważaj na wpłatomaty: Wpłacanie dużych kwot gotówki na własne konto (powyżej progów wewnętrznych banków, często 15 000 euro) może skutkować blokadą środków do wyjaśnienia źródła ich pochodzenia. W 2026 roku banki są zobligowane do rygorystycznego przestrzegania procedur AML, co oznacza, że zostaniesz zapytany o pochodzenie pieniędzy.
Nie daj się zaskoczyć przy kasie ani podczas kontroli. Pamiętaj, że ten artykuł ma charakter informacyjny. Przepisy podatkowe bywają zawiłe i zależne od indywidualnej sytuacji, dlatego przy wątpliwościach dotyczących dużych transakcji zawsze warto skonsultować się z księgowym lub doradcą podatkowym, aby mieć pewność, że Twoje finanse są w pełni bezpieczne.