Rząd ustalił nowe zasady ewakuacji. Kogo dotkną zmiany w 2025 roku

Rada Ministrów zatwierdziła kluczowe rozporządzenie wykonawcze, które szczegółowo reguluje sposób prowadzenia masowej ewakuacji ludności cywilnej w Polsce. Nowe przepisy, będące implementacją ustawy z 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej, nakładają bezprecedensowo szczegółowe i szerokie obowiązki na władze samorządowe i administrację rządową, od wójtów po wojewodów.

Choć temat ewakuacji kojarzy się głównie z klęskami żywiołowymi, nowe regulacje kładą szczególny nacisk na zagrożenia wynikające z działań zbrojnych prowadzonych przez wojska nieprzyjacielskie oraz katastrof spowodowanych sabotażem wrogów (np. zniszczenie zapór wodnych czy infrastruktury krytycznej). Dokument precyzuje, jak w sytuacji realnego zagrożenia militarnego lub humanitarnego, służby mają zorganizować i przeprowadzić skomplikowaną operację przemieszczenia potencjalnie milionów osób, wraz z najcenniejszym mieniem i dobrami kultury, na bezpieczne tereny w głębi kraju.

Dla mieszkańców wschodnich i północno-wschodnich regionów Polski, położonych w pobliżu granic z Rosją i Białorusią, nowelizacja oznacza konieczność zapoznania się z procedurami i przygotowania się na potencjalną, przymusową ewakuację. Przepisy wchodzą w życie z pełną mocą, wymuszając natychmiastowe działania przygotowawcze na wszystkich szczeblach administracji.

Nowe obowiązki dla samorządów. Kto odpowiada za logistykę?

Nowe rozporządzenie jasno określa, że to na barkach jednostek samorządu terytorialnego spocznie ciężar natychmiastowego podjęcia działań przygotowawczych, jeszcze zanim formalnie zostanie zarządzona przymusowa ewakuacja. Wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast, jako organy wykonawcze gmin, muszą działać bezzwłocznie po otrzymaniu informacji o realnym zagrożeniu.

Do ich najważniejszych zadań należy:

• Ustalenie obszarów pierwszej ewakuacji: Precyzyjne określenie rejonów, których mieszkańcy będą musieli być przemieszczeni w pierwszej kolejności ze względu na największe ryzyko.
• Szacowanie potrzeb transportowych: Oszacowanie łącznej liczby osób wymagających ewakuacji, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które potrzebują specjalnego transportu sanitarnego (osoby starsze, niepełnosprawne, pacjenci).
• Wyznaczenie infrastruktury: Określenie głównych dróg kołowych i linii kolejowych, które posłużą jako szlaki ewakuacyjne, oraz wyznaczenie i oznakowanie lokalizacji punktów zbiórki.
• Zabezpieczenie mienia: Opracowanie szczegółowego sposobu zabezpieczenia najcenniejszego mienia komunalnego, prywatnego oraz dóbr kultury znajdujących się na terenie gminy.
• Powiadamianie ludności: Zapewnienie skutecznego i natychmiastowego powiadamiania mieszkańców o zarządzonej ewakuacji za pośrednictwem wszystkich dostępnych kanałów komunikacji.

Kluczową rolę koordynatora na poziomie regionalnym pełni Wojewoda. Jego zadaniem jest ścisła współpraca z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa (RCB) w zakresie określania kierunków geograficznych ewakuacji, a w czasie działań wojennych – z Dowództwem Sił Zbrojnych RP. Wojewoda ustala główne szlaki ewakuacyjne, uwzględniając jednocześnie potrzeby wojska do przemieszczania odwodów strategicznych i zaopatrzenia w kierunku frontu. Do jego kompetencji należy również przygotowanie treści komunikatów ostrzegawczych, które będą rozpowszechniane w mediach i systemach alarmowania SMS.

Osiem kluczowych czynników sprawnej ewakuacji. Jakie procedury wdrożono?

Rządowe rozporządzenie określa, że każda operacja ewakuacyjna musi być przeprowadzana z uwzględnieniem ośmiu kluczowych czynników operacyjnych, które mają gwarantować maksymalną sprawność i bezpieczeństwo procesu. To odejście od uniwersalnych scenariuszy na rzecz elastycznego dostosowania procedur do konkretnego rodzaju zagrożenia (np. powódź vs. atak rakietowy).

Elementy te stanowią ramy dla służb operacyjnych:

1. Weryfikacja i aktualizacja planu: Dostosowanie planu ewakuacji do konkretnego rodzaju zagrożenia i przyjętych kierunków przemieszczania.
2. Skuteczne informowanie: Przekazanie ludności szczegółowych informacji o miejscach koncentracji, punktach zbiórki oraz rodzaju środków transportu.
3. Uwzględnienie samoewakuacji: Dopuszczenie możliwości, że obywatele posiadający własne środki transportu będą mogli samodzielnie opuścić zagrożone tereny, ale wyłącznie wyznaczonymi trasami.
4. Natychmiastowe alarmowanie: Szybkie powiadamianie personelu operacyjnego i wyspecjalizowanych zespołów do spraw ewakuacji.
5. Efektywne kierowanie: Ścisła współpraca między różnymi szczeblami administracji w celu koordynacji i nadzoru operacji.
6. Prowadzenie spisu: Szczegółowe ewidencjonowanie ludności, dóbr kultury i mienia przemieszczanych zorganizowanym transportem.
7. Ewidencja w miejscach pobytu: Przyjęcie i prowadzenie ewidencji ewakuowanej ludności w wyznaczonych miejscach czasowego pobytu.
8. Zapewnienie bezpiecznego powrotu: Opracowanie procedur umożliwiających powrót do miejsc zamieszkania po ustąpieniu zagrożenia i odbudowie infrastruktury.

Te procedury mają na celu nie tylko sprawny transport, ale również przeciwdziałanie dezinformacji i powstawaniu paniki. Władze będą prowadzić działania ograniczające niekontrolowane przemieszczanie się ludności, zwłaszcza w kierunkach, gdzie zagrożenie jest nadal aktywne. Bezwzględne stosowanie się do oficjalnych komunikatów przekazywanych przez władze i służby ratownicze będzie kluczowe dla bezpieczeństwa.

Przymusowa ewakuacja. Co Polacy muszą wiedzieć i jak się przygotować?

Dla mieszkańców terenów potencjalnie zagrożonych, zwłaszcza w pobliżu granic wschodnich, nowe przepisy oznaczają, że w przypadku konfliktu zbrojnego lub bezpośredniego ataku, ewakuacja staje się przymusowym obowiązkiem. Opuszczenie miejsca zamieszkania i przemieszczenie się w głąb kraju na tereny bezpieczne będzie konieczne dla ochrony życia i zdrowia.

Należy pamiętać, że w trakcie zarządzonej operacji obowiązują ścisłe priorytety dotyczące kolejności transportu. Jako pierwsza będzie ewakuowana najbardziej wrażliwa część populacji:

• Dzieci (w tym niemowlęta i małe dzieci).
• Kobiety w ciąży.
• Osoby przebywające w placówkach opiekuńczych (DPS-y).
• Pacjenci szpitali i placówek służby zdrowia wymagający stałej opieki.
• Osoby z niepełnosprawnościami lub o ograniczonej zdolności poruszania się.

Limitowane mienie i 72-godzinny plecak ewakuacyjny

Podczas ewakuacji można zabrać ze sobą wyłącznie ograniczoną ilość mienia osobistego. Przepisy jasno wskazują, że ma to być mienie niezbędne do przetrwania przez 72 godziny (3 doby). Oznacza to, że każdy obywatel powinien mieć przygotowany tzw. plecak ewakuacyjny, zawierający:

Dokumenty i finanse: dowód osobisty, paszport, dokumenty medyczne (zwłaszcza dotyczące chorób przewlekłych), polisy ubezpieczeniowe, oraz zapas gotówki w złotówkach i walutach obcych (na wypadek awarii systemów płatności).

Żywność i woda: zapasy żywności o długim terminie przydatności (konserwy, sucharki, batony energetyczne) oraz co najmniej 3 litry wody pitnej na osobę.

Leki i higiena: niezbędne leki na choroby przewlekłe oraz podstawowe środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, a także podstawowe środki higieniczne (mydło, szczoteczka, chusteczki nawilżane).

Ubrania: odpowiednia odzież do pory roku (w tym ciepła odzież wierzchnia, bielizna termoaktywna) oraz koc termiczny.

Jeśli posiadasz własny pojazd, możesz skorzystać z opcji samoewakuacji, ale musisz bezwzględnie stosować się do wskazań służb porządkowych i wojska. Przemieszczanie się jest dozwolone wyłącznie wyznaczonymi szlakami ewakuacyjnymi, ponieważ inne drogi mogą być przeznaczone dla ruchu wojskowego lub stanowić cele ataków.

Podsumowanie: Lista kontrolna dla Polaków

Nowe rozporządzenie jest sygnałem, że państwo intensyfikuje przygotowania na najtrudniejsze scenariusze. Choć plany te są zadaniem dla administracji, ich powodzenie zależy również od świadomości obywateli. Aby sprostać nowym wymogom prawnym i logistycznym w przypadku zarządzenia ewakuacji, każdy mieszkaniec potencjalnie zagrożonych terenów powinien:

1. Przygotować i regularnie aktualizować plecak ewakuacyjny na 72 godziny, sprawdzając daty ważności żywności i leków.
2. Zabezpieczyć najważniejsze dokumenty w łatwo dostępnym miejscu.
3. Śledzić oficjalne komunikaty administracji samorządowej i wojewody, aby znać lokalizacje punktów zbiórki i szlaki ewakuacyjne.
4. W przypadku samoewakuacji: zapewnić pojazd gotowy do drogi i bezwzględnie stosować się do poleceń służb na wyznaczonych trasach.
5. Być przygotowanym na to, że priorytet w transporcie zorganizowanym będą miały osoby najbardziej potrzebujące wsparcia.

Pełna informacja o szczegółach planów ewakuacyjnych ma być niezwłocznie udostępniana przez organy samorządowe w momencie pojawienia się realnego zagrożenia, zgodnie z wymogami nowych przepisów.