Przez lata był to „złoty standard” optymalizacji podatkowej dla polskich przedsiębiorców. Wykupienie samochodu z leasingu do majątku prywatnego, a następnie szybka darowizna na rzecz najbliższej rodziny, która sprzedawała auto po zaledwie pół roku – bez podatku. Prosty i legalny schemat wydawał się idealnym sposobem na ominięcie drakońskiej 6-letniej karencji wprowadzonej przez Polski Ład.
Jednak w 2026 roku ten scenariusz coraz częściej kończy się brutalnym przebudzeniem i decyzją domiarową. Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) zmieniła taktykę. Wyposażona w nowoczesne narzędzia analityczne i klauzulę GAAR (General Anti-Avoidance Rule), fiskus traktuje teraz ciąg zdarzeń „wykup-darowizna-sprzedaż” jako sztuczną konstrukcję, której jedynym celem jest uniknięcie opodatkowania. Jeśli planowałeś ten manewr, musisz wiedzieć, że urzędnicy mają już gotowe argumenty, by uznać twoją darowiznę za fikcję.
Sytuacja dotyczy tysięcy przedsiębiorców, którzy w ostatnich latach zakończyli umowy leasingowe na auta o dużej wartości. Konsekwencje podważenia schematu są poważne: konieczność zapłaty zaległego podatku dochodowego od całej kwoty sprzedaży (często 100 000 zł i więcej), powiększonego o odsetki za zwłokę, a w skrajnych przypadkach – nawet korekty składki zdrowotnej oraz ryzyko zapłaty 23% VAT.
Pułapka „pozorności”: Kiedy darowizna jest nieważna?
Kluczową bronią w arsenale urzędników w 2026 roku stał się art. 199a Ordynacji podatkowej. Pozwala on organowi podatkowemu pominąć skutki czynności prawnej, jeśli została ona dokonana dla pozoru. Co to oznacza w praktyce dla leasingobiorcy? Jeśli udowodnisz, że darowizna była pozorna, cała operacja jest cofana, a podatek naliczany jest tak, jakbyś to ty, przedsiębiorca, sprzedał samochód.
Weźmy pod lupę typowy przykład: Pan Marek wykupuje luksusowego SUV-a z leasingu 1 stycznia. 2 stycznia przekazuje go w darowiźnie żonie. Żona sprzedaje auto 10 lipca (czyli po upływie minimalnego, półrocznego terminu wymaganego dla osób prywatnych). W toku kontroli KAS odkrywa, że pieniądze ze sprzedaży, powiedzmy 150 000 zł, trafiły na wspólne konto, a następnie Pan Marek sfinansował za nie zakup nowej maszyny do swojej firmy. Dla KAS jest to niezbity dowód na to, że darowizna była fikcją.
Organy skarbowe argumentują, że żona nigdy faktycznie nie władała pojazdem, nie używała go, a środki ze sprzedaży de facto wróciły do majątku darczyńcy, służąc jego celom biznesowym. Brak racjonalnego uzasadnienia ekonomicznego dla darowizny, innej niż uniknięcie podatku, powoduje, że urzędnik uznaje, iż to Pan Marek dokonał sprzedaży, żądając od niego zapłaty PIT od przychodu z działalności gospodarczej.
Ścieżka pieniądza: System STIR widzi wszystko
Nie można już liczyć na to, że szybki transfer środków umknie uwadze fiskusa. Nowoczesne systemy śledzenia przepływów finansowych, w tym system STIR (System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej), pozwalają urzędnikom na bieżąco analizować, co dzieje się z pieniędzmi po sprzedaży auta przez obdarowanego członka rodziny. To właśnie ścieżka pieniądza jest obecnie głównym dowodem w sprawach o obejście prawa podatkowego.
Jeżeli obdarowany, np. syn, sprzedaje podarowany samochód za 120 000 zł i natychmiast przelewa tę kwotę z powrotem na konto firmowe ojca, lub spłaca jego zobowiązania leasingowe na inny sprzęt, argument o „bezzwrotnej darowiźnie” upada w mgnieniu oka. Urzędnicy są w stanie udowodnić, że rzeczywistym beneficjentem środków ze sprzedaży jest przedsiębiorca, a nie obdarowany członek rodziny.
Dodatkowo, KAS coraz częściej wzywa obdarowanych na przesłuchania. Pytania są proste i mają na celu wykazanie pozorności transakcji:
- „Czy Pani/Pan faktycznie jeździł tym samochodem?”
- „Dlaczego sprzedała Pani/Pan auto po zaledwie dwóch tygodniach?”
- „Na co przeznaczone zostały środki uzyskane ze sprzedaży?”
Brak spójnych odpowiedzi, nieznajomość szczegółów transakcji lub przyznanie, że pieniądze wróciły do darczyńcy, to prosta droga do nałożenia sankcji podatkowych.
Drugi cios: Ryzyko VAT przy wykupie prywatnym
Oprócz podatku dochodowego (PIT), przedsiębiorcy w 2026 roku muszą się liczyć z ryzykiem na gruncie podatku VAT. Choć wykupując auto do majątku prywatnego, zazwyczaj nie odliczamy VAT-u z faktury wykupowej, sytuacja staje się skomplikowana, jeśli wcześniej odliczaliśmy VAT od rat leasingowych lub kosztów eksploatacji (np. 50% VAT). Wycofanie auta z majątku firmy (nawet jeśli było to wycofanie „na papierze” do majątku prywatnego, a faktycznie służyło celom mieszanym) może wiązać się z koniecznością tzw. korekty VAT.
Co gorsza, jeśli auto zostanie sprzedane przez obdarowanego bardzo szybko, fiskus może uznać, że przedsiębiorca działał w charakterze handlowca, a darowizna była jedynie etapem pośrednim w łańcuchu dostaw. W takim przypadku, KAS może zażądać zapłaty 23% VAT od rynkowej ceny sprzedaży pojazdu. Jeśli samochód był wart 150 000 zł, to oznacza dodatkowe 34 500 zł do zapłaty. Jest to scenariusz, który zmienia oszczędność w gigantyczną stratę finansową.
Jak bezpiecznie zakończyć leasing w 2026 roku?
Czy to oznacza, że darowizna samochodu poleasingowego jest całkowicie zakazana? Nie. Jest legalna, ale przestała być automatycznym „zwolnieniem z podatku”. Musi być rzeczywistą darowizną, a nie tylko papierową fikcją mającą na celu obejście 6-letniej karencji. Oto konkretne kroki, które minimalizują ryzyko kontroli i domiaru:
- Urealnij darowiznę: Jeśli przekazujesz auto żonie lub dziecku, niech to będzie faktyczne przekazanie. Obdarowany musi użytkować pojazd przez znacznie dłuższy czas niż wymagane pół roku – eksperci zalecają minimum 12 miesięcy, a najlepiej 2-3 lata. Obdarowany powinien widnieć w dowodzie rejestracyjnym i ponosić koszty eksploatacji.
- Unikaj przepływów zwrotnych: Środki ze sprzedaży należą do obdarowanego. Jeśli wrócą do Ciebie, cała operacja zostanie uznana za pozorną. Jest to absolutnie najważniejsza czerwona flaga dla KAS, którą system STIR wychwytuje automatycznie.
- Rozważ sprzedaż jako firma: Choć brzmi to mało atrakcyjnie, w 2026 roku, w zależności od formy opodatkowania (np. ryczałt od przychodów ewidencjonowanych), podatek od sprzedaży środka trwałego może wynosić np. 3% lub 10%. Warto przeliczyć, czy zapłacenie tego podatku nie jest tańsze niż ryzyko sporu z KAS, który może ciągnąć się latami.
- Czekaj 6 lat: To jedyna w 100% pewna metoda na uniknięcie podatku dochodowego. Jeśli wycofasz auto z firmy do majątku prywatnego i przetrzymasz je przez 6 lat (licząc od końca roku, w którym to nastąpiło), sprzedaż jest wolna od PIT. Jest to jednak zamrożenie kapitału na bardzo długi czas.
Ewolucja podejścia fiskusa jest jasna: odchodzi się od formalizmu na rzecz analizy treści ekonomicznej transakcji. Schematy optymalizacyjne, które były skuteczne przed Polskim Ładem, są już spalone. Jeśli jedynym powodem darowizny jest „nie chcę płacić podatku”, w starciu z machiną skarbową opartą na klauzuli GAAR i art. 199a Ordynacji podatkowej stoisz na straconej pozycji. Przed podjęciem decyzji o wykupie i darowiźnie samochodu o wartości powyżej 50 000 zł, koniecznie skonsultuj się z doradcą podatkowym.