Transformacja energetyczna w Unii Europejskiej wchodzi w nową, znacznie bardziej odczuwalną dla przeciętnego obywatela fazę. Choć do tej pory system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) kojarzył się głównie z wielkimi zakładami przemysłowymi i elektrowniami, nadchodząca reforma ETS2 bezpośrednio wpłynie na koszty utrzymania gospodarstw domowych. Już w styczniu 2027 roku miliony Polaków odczują zmiany w cenach opału oraz paliw na stacjach benzynowych. Eksperci ostrzegają, że brak odpowiedniego przygotowania może doprowadzić do zjawiska ubóstwa energetycznego na niespotykaną dotąd skalę.
Wprowadzenie systemu ETS2 to element pakietu „Fit for 55”, który zakłada radykalną redukcję emisji gazów cieplarnianych. W przeciwieństwie do swojego poprzednika, nowy system obejmie budownictwo oraz transport drogowy. Oznacza to, że każda tona dwutlenku węgla wyemitowana podczas ogrzewania domu węglem lub gazem, a także podczas jazdy samochodem spalinowym, zostanie obciążona dodatkową opłatą. Dla Polski, która wciąż w dużym stopniu opiera się na paliwach kopalnych, jest to wyzwanie o charakterze strategicznym.
Czym jest system ETS2 i dlaczego dotyczy każdego z nas
System ETS2 to mechanizm rynkowy, który nakłada limity na emisję gazów cieplarnianych w sektorach budownictwa i transportu. Dostawcy paliw (takich jak węgiel, gaz ziemny, olej opałowy, benzyna czy diesel) będą musieli nabywać uprawnienia do emisji CO2. Zgodnie z logiką rynkową, koszty te zostaną w całości przerzucone na konsumentów końcowych, co przełoży się na skokowy wzrost cen surowców energetycznych i paliw transportowych.
Dla polskiego społeczeństwa zmiana ta jest szczególnie dotkliwa ze względu na strukturę miksu energetycznego. Polska posiada jeden z najwyższych w Europie wskaźników wykorzystania węgla do celów grzewczych w sektorze komunalno-bytowym. Dodatkowo, duża liczba nieocieplonych lub słabo ocieplonych budynków sprawia, że zapotrzebowanie na energię cieplną jest wysokie, co w systemie ETS2 generować będzie ogromne koszty dodatkowe.
Pułapka gazowa i drastyczne koszty ogrzewania domu
Wiele osób w ostatnich latach zdecydowało się na wymianę starych kotłów węglowych na nowoczesne piece gazowe, wierząc, że jest to rozwiązanie ekologiczne i ekonomicznie stabilne. Okazuje się jednak, że mogą one wpaść w tzw. pułapkę gazową. Choć gaz ziemny emituje mniej CO2 niż węgiel, w systemie ETS2 również zostanie obłożony opłatami, które z roku na rok będą rosły.
Prognozy dla właścicieli domów o powierzchni około 100 m² są alarmujące. Według analiz opartych na danych rynkowych, dodatkowy koszt ogrzewania węglem może wynieść około 10 311 zł rocznie do 2030 roku. W perspektywie kolejnej dekady, czyli do roku 2035, kwota ta może wzrosnąć do niewyobrażalnych 39 074 zł rocznie. W przypadku gazu ziemnego sytuacja wygląda nieco lepiej, ale wciąż drastycznie: dodatkowe 6 338 zł rocznie do 2030 roku i blisko 24 000 zł rocznie do 2035 roku. Takie obciążenia finansowe mogą zmusić wielu Polaków do całkowitej rezygnacji z dotychczasowych źródeł ciepła.
Transport drogowy pod presją. Paliwo po 12 złotych za litr
System ETS2 nie oszczędzi również kierowców. Mobilność, która dla wielu osób jest podstawą funkcjonowania zawodowego, stanie się towarem luksusowym. Opłata emisyjna doliczana do każdego litra paliwa sprawi, że ceny na pylonach stacji benzynowych osiągną rekordowe poziomy. Eksperci wskazują, że cena diesla może przekroczyć 12 zł za litr, a benzyny 95 – około 11 zł za litr w perspektywie długoterminowej.
Nawet użytkownicy aut z instalacją LPG, dotychczas uważaną za najtańszą alternatywę, odczują skutki reformy. Przewiduje się, że cena autogazu może wzrosnąć niemal dwukrotnie. Dla przeciętnego użytkownika samochodu z silnikiem diesla oznacza to dodatkowy wydatek rzędu 4 420 zł w skali roku. Należy pamiętać, że droższy transport to nie tylko wyższe koszty dojazdów, ale także druga fala inflacji strukturalnej, która wpłynie na ceny żywności, usług i towarów codziennego użytku, ponieważ koszty logistyki są wliczane w cenę każdego produktu.
Społeczny Fundusz Klimatyczny. Czy 153 miliardy złotych wystarczą
Unia Europejska ma świadomość ciężaru, jaki nałoży na uboższe gospodarstwa domowe, dlatego powołała Społeczny Fundusz Klimatyczny (SFK). Polska ma być jednym z największych beneficjentów tego funduszu, z pulą środków opiewającą na około 153 miliardy złotych. Pieniądze te mają zostać przeznaczone na wsparcie termomodernizacji, wymianę źródeł ciepła na zeroemisyjne (np. pompy ciepła) oraz rozwój transportu publicznego.
Istnieje jednak uzasadniona obawa, czy te środki okażą się wystarczające. Skala potrzeb w Polsce jest gigantyczna – setki tysięcy budynków wymaga głębokiej termomodernizacji, a sieć elektroenergetyczna potrzebuje miliardowych inwestycji, aby obsłużyć rosnącą liczbę pomp ciepła i samochodów elektrycznych. Bez sprawnego systemu dystrybucji tych środków i edukacji obywateli, fundusz może okazać się jedynie „kroplą w morzu potrzeb”, która nie uchroni najuboższych przed skutkami ETS2.
Jak przygotować się na nadchodzące zmiany w 2027 roku
Czasu na reakcję jest coraz mniej. Rok 2027 wydaje się odległy, ale procesy inwestycyjne w budownictwie wymagają planowania z dużym wyprzedzeniem. Aby zminimalizować negatywne skutki wprowadzenia ETS2, warto rozważyć konkretne kroki już teraz. Kluczowe jest odejście od myślenia o energii w kategoriach „najtańszego surowca” na rzecz „najniższego zużycia”.
Praktyczna lista działań dla gospodarstw domowych:
- Termomodernizacja budynku: To najskuteczniejszy sposób na obniżenie rachunków. Docieplenie ścian, dachu oraz wymiana okien na trzyszybowe pozwala zredukować zapotrzebowanie na energię nawet o 50-70%.
- Wymiana źródła ciepła: Inwestycja w pompy ciepła zasilane fotowoltaiką pozwala niemal całkowicie uniezależnić się od opłat emisyjnych ETS2.
- Korzystanie z dotacji: Należy śledzić programy takie jak „Czyste Powietrze” czy „Mój Prąd”, które oferują wysokie dofinansowania do modernizacji energetycznej.
- Audyt energetyczny: Profesjonalne sprawdzenie, którędy z domu ucieka ciepło, pozwoli na celowe wydanie oszczędności na remont.
Wprowadzenie systemu ETS2 to bezprecedensowa zmiana w europejskiej gospodarce. Choć jej celem jest ratowanie klimatu, koszty społeczne mogą być ogromne. Dla Polaków kluczem do przetrwania tej transformacji będzie świadomość nadchodzących wydatków oraz aktywne korzystanie z dostępnych form wsparcia państwowego i unijnego. Rok 2027 będzie momentem weryfikacji tego, jak przygotowaliśmy nasze domy i portfele na nową rzeczywistość energetyczną.