Od 1 lutego 2025 roku Wigilia Bożego Narodzenia, 24 grudnia, oficjalnie dołącza do katalogu dni ustawowo wolnych od pracy w Polsce. To historyczny moment, który oznacza, że miliony Polaków po raz pierwszy w pełni legalnie nie będą musiały stawiać się w pracy w tym szczególnym dniu. Nowe przepisy, choć z entuzjazmem przyjęte przez większość społeczeństwa, nie obejmują jednak wszystkich. Istnieją konkretne wyjątki, a pracodawcy, którzy zdecydują się zignorować nowe regulacje, muszą liczyć się z bardzo surowymi konsekwencjami finansowymi, sięgającymi nawet 100 000 złotych grzywny. Wyjaśniamy, co dokładnie się zmienia, kto musi pracować w Wigilię 2025 i jakie prawa przysługują pracownikom w obliczu tych przełomowych zmian.
Przełomowa Ustawa: Wigilia 2025 dniem wolnym od pracy
Historia wolnej Wigilii zaczęła się 24 grudnia 2024 roku, kiedy Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę z 6 grudnia 2024 roku, zmieniającą ustawę o dniach wolnych od pracy. Przepisy te weszły w życie 1 lutego 2025 roku, co oznacza, że Wigilia Bożego Narodzenia została oficjalnie wpisana do katalogu dni ustawowo wolnych od pracy, zawartego w ustawie z 18 stycznia 1951 roku. To koniec z nieformalnymi ustaleniami, skróconymi godzinami pracy czy koniecznością brania urlopu na żądanie – 24 grudnia stał się dniem wolnym z mocy prawa.
Zmiana ta ma kolosalne znaczenie zwłaszcza dla pracowników handlu, którzy przez lata musieli stawiać się w pracy często aż do godziny 14:00, pędząc później do domów, by zdążyć na wigilijną kolację. Teraz, podobnie jak w niedziele i święta, w placówkach handlowych obowiązuje całkowity zakaz handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem. Co istotne, zakaz ten dotyczy nie tylko osób zatrudnionych na umowę o pracę, ale także tych pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych. Według badań SW Research z 2024 roku, aż 74 procent Polaków popierało ten pomysł, co pokazuje, jak bardzo wyczekiwana była ta regulacja. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Spopołecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, zabiegając o poprawki, zapewniła również pracownikom handlu trzy niedziele handlowe poprzedzające Wigilię, w zamian za dodatkowy dzień wolny.
Kto nadal musi pracować w Wigilię? Konkretne wyjątki
Mimo że Wigilia staje się dniem wolnym, istnieją zawody i branże, które ze względu na swój charakter nie mogą pozwolić sobie na przerwę. Praca 24 grudnia jest dozwolona wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w artykule 151 Kodeksu pracy. Do tej grupy zaliczają się m.in. pracownicy zatrudnieni w akcjach ratowniczych (chroniących życie lub zdrowie), w ruchu ciągłym, przy pracy zmianowej, podczas niezbędnych remontów, w transporcie i komunikacji, czy w zakładowych strażach pożarnych i służbach ratowniczych. Również osoby pilnujące mienia lub chroniące osoby, a także pracownicy rolnictwa i hodowli, mogą być wezwani do pracy.
Wigilia będzie dniem pracy także dla sektora usług dla ludności, gastronomii, hotelarstwa oraz jednostek gospodarki komunalnej. Kluczowe jest również zapewnienie ciągłości opieki w placówkach służby zdrowia, domach pomocy społecznej i placówkach pieczy zastępczej. Pracować będą także instytucje kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku. Dodatkowo, zakaz handlu przewiduje liczne wyjątki wymienione w artykule 6 ustawy z 10 stycznia 2018 roku o ograniczeniu handlu w niedziele i święta. Oznacza to, że otwarte będą stacje paliw, kwiaciarnie, apteki, lecznice dla zwierząt, kioski z prasą, placówki pocztowe, a także sklepy na dworcach, w portach lotniczych czy te prowadzone osobiście przez właściciela. Ważne: przedsiębiorca może samodzielnie obsługiwać klientów lub korzystać z nieodpłatnej pomocy najbliższej rodziny, o ile osoby te nie są u niego zatrudnione na umowę o pracę czy umowę cywilnoprawną.
Twoje Prawa i Surowe Kary za Łamanie Przepisów
Co, jeśli mimo nowych przepisów, twoja praca w Wigilię jest niezbędna i mieści się w ustawowych wyjątkach? Pracodawca ma obowiązek oddać Ci inny dzień wolny. Najczęściej musi to nastąpić do 31 grudnia danego roku, jeśli okres rozliczeniowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym. To nie jest kwestia negocjacji – prawo jasno gwarantuje Ci ten dzień wolny w zamian za pracę w święto. Należy pamiętać, że brak rekompensaty jest naruszeniem prawa pracy.
Konsekwencje dla pracodawców łamiących nowe przepisy są bardzo poważne. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) podkreśla, że jeśli pracodawca nakaże pracownikowi stawić się w pracy w Wigilię, mimo że nie ma do tego ustawowego uprawnienia, popełnia wykroczenie. Jest ono zagrożone grzywną w wysokości od 1000 złotych do 30 000 złotych. Jeszcze surowsze kary dotyczą nielegalnego handlu. Przedsiębiorca, który zmusi pracownika do pracy w Wigilię w placówce handlowej, która nie jest objęta wyjątkiem, naraża się na grzywnę od 1000 złotych aż do 100 000 złotych. PIP będzie czuwać nad przestrzeganiem przepisów i ma prawo do przeprowadzania kontroli oraz nakładania kar. Znajomość swoich praw jest kluczowa – w przypadku nieprawidłowości, pracownicy mogą zgłaszać je do właściwych oddziałów Inspekcji Pracy.
Wigilia 2025 roku to pierwsza w historii Polski, która oficjalnie funkcjonuje jako dzień ustawowo wolny od pracy dla większości społeczeństwa. To koniec z niepewnością i pośpiechem, dając czas na spokojne przygotowania i spędzenie tego wyjątkowego dnia z najbliższymi. Pamiętaj jednak o licznych wyjątkach, które regulują pracę w służbach ratowniczych, transporcie, służbie zdrowia, gastronomii czy handlu. Jeśli musisz pracować, przysługuje Ci dzień wolny w zamian. Pracodawcy łamiący przepisy narażają się na dotkliwe kary finansowe, sięgające nawet 100 000 złotych. Znaj swoje prawa i ciesz się wolną Wigilią!