Rok 2025 przyniósł zaskakującą zapaść w prywatnym finansowaniu największych polskich partii politycznych. Analiza jawnych rejestrów wpłat, do których ugrupowania są zobowiązane prawnie, ujawnia, że darczyńcy niemal całkowicie wstrzymali przelewy na bieżącą działalność Koalicji Obywatelskiej i Prawa i Sprawiedliwości. To drastyczna zmiana w porównaniu do rekordowych kwot i liczby transakcji z poprzedniego, wyborczego roku.
Dane są bezlitosne, zwłaszcza dla partii rządzącej. Koalicja Obywatelska (KO) w ciągu 12 miesięcy zaksięgowała zaledwie 10 wpłat od osób prywatnych, co jest wynikiem ponad stokrotnie niższym niż w 2024 roku. Choć na pierwszy rzut oka sytuacja ta może wydawać się oznaką kryzysu zaufania, eksperci wskazują na inne, bardziej pragmatyczne wytłumaczenie: pieniądze nie zniknęły z polityki, lecz zmieniły swój cel, koncentrując się na finansowaniu konkretnych kandydatów w wyścigu o Pałac Prezydencki.
Ta zmiana strategii darczyńców ma bezpośrednie konsekwencje dla struktury finansowania polityki w Polsce. Oznacza ona, że partie stają się jeszcze bardziej uzależnione od subwencji budżetowych, czyli środków pochodzących bezpośrednio z kieszeni podatników. Jawne rejestry wpłat, które działają w Polsce od ponad trzech lat, pozwalają obywatelom na bieżąco monitorować te procesy i wyciągać wnioski dotyczące potencjalnych konfliktów interesów.
Koalicja Obywatelska odczuła największą posuchę. Konkretne liczby za 2025 rok
Dla skarbników Koalicji Obywatelskiej rok 2025 był czasem finansowej posuchy. Oficjalne dane zgromadzone w rejestrach, które KO publikuje w pełnym zakresie (nawet dla wpłat poniżej ustawowego progu 10 tys. zł), wskazują na dramatyczny spadek zaangażowania finansowego sympatyków. Przez cały rok na konto ugrupowania Donalda Tuska wpłynęło zaledwie 10 pojedynczych darowizn.
Łączna suma zgromadzonych w ten sposób środków ledwo przekroczyła 90 tysięcy złotych, a najwyższa pojedyncza wpłata wyniosła 25 tysięcy złotych. Aby w pełni zrozumieć skalę tego spadku, należy zestawić te liczby z latami poprzednimi. W 2024 roku, który obfitował w kampanie samorządowe i europejskie, KO odnotowała aż 1051 wpłat. Rok wcześniej, w 2023, liczba ta wynosiła 651. Wtedy też darczyńcy, w tym znani biznesmeni i członkowie rodzin polityków, nie szczędzili grosza, wpłacając jednorazowo kwoty przekraczające 50 tysięcy złotych.
Tak gwałtowny spadek wpłat w partii rządzącej, która dysponuje największymi wpływami w Sejmie, pokazuje, że darczyńcy precyzyjniej wybierają cel swoich inwestycji. Zamiast zasilać bieżącą działalność biur i struktury, preferują oni wspieranie konkretnych, wysoko profilowanych kampanii, które mają szansę na bezpośredni wpływ na władzę wykonawczą.
PiS z podobnym trendem. Dlaczego darczyńcy się wycofali?
Trend spadkowy nie ominął również opozycyjnego Prawa i Sprawiedliwości (PiS), choć statystycznie ugrupowanie Jarosława Kaczyńskiego wypadło lepiej niż KO. W 2025 roku PiS zaksięgowało 209 wpłat od osób prywatnych. Mimo że jest to wynik dwudziestokrotnie lepszy niż u głównego konkurenta, wciąż stanowi on ułamek tego, co działo się w latach ubiegłych.
W 2024 roku, dzięki mobilizacji przed wyborami, na konta PiS trafiło ponad 1400 przelewów. Rok 2023 zamknął się liczbą ponad 700 darowizn. Skarbnicy partyjni tłumaczą tę sytuację naturalnym cyklem politycznym. Lata wyborcze, zwłaszcza te z wyborami parlamentarnymi i do europarlamentu, generują największą hojność. W tym czasie sami politycy, zwłaszcza kandydaci na europosłów, często zasilają fundusz partyjny kwotami rzędu 80 czy 100 tysięcy złotych, licząc na zdobycie intratnego mandatu.
W roku bez dużych, ogólnokrajowych kampanii, naturalne jest, że mniejsze wpłaty ustają. Jednak eksperci podkreślają, że skala spadku jest na tyle duża, iż nie można jej tłumaczyć wyłącznie „zmęczeniem” darczyńców. Wskazuje to na strategiczne przekierowanie strumieni finansowych w oczekiwaniu na kluczowe wydarzenie polityczne, jakim jest wyścig o prezydenturę.
Miliony zamiast na partie, trafiły do kandydatów na Prezydenta
Kluczem do zrozumienia, gdzie podziały się pieniądze, są komitety wyborcze kandydatów na prezydenta. Rok 2025 był okresem intensywnej prekampanii przed wyborami prezydenckimi, co spowodowało, że darczyńcy woleli „inwestować” bezpośrednio w konkretne twarze, a nie w bieżącą działalność struktur partyjnych.
Mechanizm ten potwierdzają liczby zebrane przez komitety Rafała Trzaskowskiego (kandydata popieranego przez KO) oraz Karola Nawrockiego (kandydata popieranego przez PiS). Choć wpłaty te nie zasilają kont partii, są one rejestrowane i podlegają ścisłej kontroli. Dane pokazują, że zwolennicy rządu i opozycji skupili się na zasilaniu tych właśnie kont:
- Kandydat Koalicji Obywatelskiej, Rafał Trzaskowski, zgromadził na swoim koncie wyborczym ponad 7,4 miliona złotych z zarejestrowanych wpłat.
- Kandydat popierany przez Prawo i Sprawiedliwość, Karol Nawrocki, zebrał w tym samym czasie blisko 5,2 miliona złotych.
Te kwoty, zebrane w dużej mierze z darowizn od osób prywatnych, pokazują, że pieniądze w polityce są, ale ich adresat jest precyzyjnie wybierany. Inwestycja w kampanię prezydencką jest postrzegana jako bardziej bezpośrednia i efektywna droga do wpływania na kształt władzy niż wspieranie ogólnych funduszy partyjnych.
Jawność finansowania. Co obywatel powinien wiedzieć o rejestrach?
Jawność finansowania polityki jest fundamentem demokratycznego państwa. System obowiązkowych i publicznie dostępnych rejestrów wpłat ma na celu ograniczenie szarej strefy i zapobieganie konfliktom interesów. Jako obywatel, masz prawo i możliwość kontroli, skąd pochodzą pieniądze, którymi dysponują politycy.
1. Kto musi ujawniać darczyńców?
Zgodnie z polskimi przepisami, ugrupowania polityczne mają obowiązek prowadzenia jawnych wykazów, w których widnieją imiona, nazwiska oraz miejsca zamieszkania darczyńców. Obowiązek ujawniania dotyczy wpłat przekraczających kwotę 10 tysięcy złotych. Jak jednak pokazuje przykład Koalicji Obywatelskiej, niektóre partie dobrowolnie publikują wszystkie otrzymane darowizny, co zwiększa transparentność.
2. Gdzie znaleźć rejestry?
Rejestry te są zazwyczaj dostępne na stronach internetowych partii oraz w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP). Regularne sprawdzanie tych danych pozwala na szybkie zidentyfikowanie, czy osoby lub firmy związane z konkretnymi interesami biznesowymi nie finansują w sposób nieproporcjonalny partii sprawującej władzę.
3. Jakie są konsekwencje dla partii?
Główną konsekwencją spadku wpłat prywatnych jest większa zależność od subwencji budżetowych. Są to pieniądze pochodzące bezpośrednio z Twoich podatków, przekazywane partiom proporcjonalnie do ich wyników wyborczych. Im mniejsze wsparcie od sympatyków, tym większa rola pieniądza publicznego w budżecie ugrupowania.
4. Jak legalnie wspierać polityków?
Jeśli zdecydujesz się wesprzeć finansowo partię lub kandydata, musisz to zrobić wyłącznie przelewem bankowym. Prawo jest restrykcyjne i zabrania wpłat gotówkowych, aby zapobiegać praniu brudnych pieniędzy. Wpłata musi pochodzić z Twojego osobistego konta, a dane muszą być zgodne z rejestrem wyborców. Zawsze weryfikuj numer konta na oficjalnej stronie komitetu wyborczego, aby uniknąć oszustw związanych z fałszywymi zbiórkami w sieci.
Spadek darowizn na konta partii w 2025 roku jest wyraźnym sygnałem, że uwaga i środki finansowe w polskiej polityce przeniosły się na wyścig prezydencki. To zjawisko, choć naturalne w cyklu wyborczym, podkreśla rosnącą rolę indywidualnych kandydatów kosztem struktur partyjnych. Dla obywateli oznacza to konieczność jeszcze baczniejszego monitorowania finansów komitetów wyborczych, które w tym okresie stają się głównym beneficjentem prywatnych pieniędzy w polityce.