Na rachunkach polskich banków i SKOK-ów przez lata zamrożone były miliardy złotych, do których dostęp dla spadkobierców był utrudniony. Według szacunków Ministerstwa Finansów, wartość środków na tzw. uśpionych kontach sięgała 2,5 mld zł. Sytuację tę radykalnie zmieniają przepisy, które weszły w życie jesienią 2025 roku, zobowiązujące instytucje finansowe do aktywnej weryfikacji statusu swoich klientów w rejestrze PESEL.
Nowe zasady weryfikacji: co 5 lat bank sprawdzi PESEL
Kluczowa zmiana wynika z ustawy z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1191). Zgodnie z nowym art. 59a, bank ma obowiązek wystąpić o udostępnienie danych z rejestru PESEL po upływie 5 lat od dnia wydania ostatniej dyspozycji dotyczącej rachunku. Celem jest ustalenie, czy posiadacz konta żyje.
Warto pamiętać, co ustawodawca rozumie przez „dyspozycję”. Nie jest to jedynie wpłata czy wypłata gotówki. Za aktywność uznaje się również:
- logowanie do bankowości elektronicznej lub aplikacji mobilnej,
- sprawdzenie salda rachunku,
- założenie lokaty lub wykonanie przelewu.
Jeśli klient posiada kilka rachunków w tym samym banku, 5-letni termin liczony jest od ostatniej aktywności na dowolnym z nich. To istotne zabezpieczenie, które chroni przed niepotrzebnym zamykaniem kont, z których klient po prostu przestał korzystać na rzecz innych produktów w tej samej instytucji.
Lokaty terminowe pod specjalnym nadzorem
Ustawa wprowadza jeszcze bardziej rygorystyczne podejście do rachunków terminowych i lokat. Zgodnie z art. 59b Prawa bankowego, jeśli umowa wygasła, a posiadacz nie złożył dyspozycji wypłaty środków, bank musi zwrócić się do rejestru PESEL już po 3 miesiącach od dnia wygaśnięcia umowy. Podobne zasady obowiązują również w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (SKOK-ach) na mocy znowelizowanej ustawy z 2009 roku.
To rozwiązanie ma kluczowe znaczenie dla tzw. zapomnianych lokat. Często zdarza się, że po zakończeniu okresu umownego środki pozostają na nieoprocentowanym koncie technicznym, gdzie przez lata nikt ich nie wypłaca. Nowe przepisy pozwolą bankom szybciej zidentyfikować takie sytuacje i podjąć odpowiednie kroki w przypadku śmierci właściciela.
Jak odzyskać środki? Rola dokumentów spadkowych
Należy wyraźnie zaznaczyć: automatyczna weryfikacja w rejestrze PESEL nie oznacza automatycznej wypłaty pieniędzy spadkobiercom. Bank, po potwierdzeniu zgonu właściciela, zamknie nieaktywny rachunek i zabezpieczy środki, ale do ich fizycznego odbioru nadal wymagane są dokumenty spadkowe. Mowa tu o akcie poświadczenia dziedziczenia lub prawomocnym postanowieniu sądu o nabyciu spadku.
Nowe prawo zmienia natomiast punkt wyjścia: to bank stanie się stroną, która „wie” o śmierci klienta, zamiast biernie czekać na ruch rodziny. Eliminuje to ryzyko, w którym środki latami pozostawały „zamrożone” w instytucji, o której istnieniu spadkobiercy mogli nie mieć pojęcia.
Bezpieczeństwo i praktyczne wskazówki dla klientów
Nowelizacja to nie tylko ułatwienie dla rodzin, ale także istotne wzmocnienie bezpieczeństwa systemu bankowego. Automatyczna weryfikacja w rejestrze PESEL zamyka lukę, którą w przeszłości mogli wykorzystywać przestępcy, próbując operować na rachunkach osób zmarłych. Bank, który regularnie sprawdza status życia właściciela, znacznie szybciej wykryje nieautoryzowane próby dostępu.
Co powinieneś zrobić jako klient?
- Jeśli regularnie korzystasz z bankowości, nie musisz podejmować żadnych działań.
- Jeśli masz „uśpione” konta w różnych bankach, warto raz na kilka lat zalogować się do nich lub sprawdzić saldo – to „resetuje” 5-letni licznik.
- Najważniejsza rada: sporządź listę posiadanych rachunków, lokat i produktów finansowych. Przekaż tę wiedzę bliskim. Nawet najlepsze prawo nie zastąpi informacji o tym, w której instytucji należy szukać oszczędności po śmierci członka rodziny.