Wraz z nadejściem 1 stycznia 2026 roku weszły w życie długo oczekiwane zmiany w systemie emerytalnym, które mają na celu naprawienie historycznej niesprawiedliwości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) rozpoczął właśnie masową operację ponownego przeliczania świadczeń dla konkretnej, ale bardzo licznej grupy seniorów. Mowa o tak zwanych „czerwcowych emerytach”, którzy przez lata otrzymywali zaniżone wypłaty z powodu niekorzystnego algorytmu waloryzacji.
Nowe przepisy nakładają na ZUS obowiązek działania z urzędu. Oznacza to, że seniorzy, których dotyczy problem, nie muszą składać żadnych wniosków. Instytucja ma czas do końca pierwszego kwartału, tj. do 31 marca 2026 roku, aby zidentyfikować uprawnione osoby, przeliczyć ich kapitał i wypłacić należne wyrównania wraz z podwyżkami. Jest to kluczowa zmiana, na którą czekały setki tysięcy Polaków, których emerytura została wyliczona na niekorzyść z powodu daty przejścia na świadczenie.
Problem wynikał z mechanizmu waloryzacji rocznej i kwartalnej. Osoby przechodzące na emeryturę w czerwcu były poszkodowane, ponieważ ich składki nie podlegały pełnej czerwcowej waloryzacji rocznej w taki sam sposób, jak w przypadku osób odchodzących w maju czy lipcu. Różnice te, choć na początku niewielkie, kumulowały się przez lata, prowadząc do znaczącego zaniżenia comiesięcznych wypłat. Wprowadzenie nowej ustawy ma ostatecznie usunąć ten krzywdzący algorytm.
Kto jest uprawniony do przeliczenia świadczeń? Konkretne roczniki
Nowe przepisy mają ściśle określony zakres czasowy i personalny. Nie obejmują one wszystkich obecnych emerytów, lecz jedynie tych, którzy padli ofiarą specyficznego błędu systemowego. Aby kwalifikować się do automatycznego przeliczenia, Twoja emerytura musiała zostać przyznana lub przeliczona w czerwcu w latach 2009–2019. Ustawodawca postanowił cofnąć się o całą dekadę, aby kompleksowo naprawić zidentyfikowane błędy.
Zakres ten jest jednak szerszy niż tylko bezpośrednio poszkodowani seniorzy. Zmiany obejmują również osoby pobierające renty rodzinne. Jeśli pobierasz rentę rodzinną po ubezpieczonym, który przeszedł na emeryturę w feralnym czerwcu we wskazanym okresie, również zyskujesz prawo do przeliczenia. Dotyczy to także rent rodzinnych po osobach, które zmarły w czerwcu w latach 2009–2019 po osiągnięciu wieku emerytalnego, nawet jeśli formalnie nie miały jeszcze ustalonego prawa do emerytury.
W praktyce, ZUS musi teraz przeanalizować akta wszystkich osób, które spełniają kryterium daty i miesiąca przejścia na świadczenie w dekadzie 2009-2019. Warto podkreślić, że to ZUS bierze na siebie pełną odpowiedzialność za identyfikację uprawnionych, co jest kluczowym elementem autorytatywności i wiarygodności całego procesu. Celem jest zapewnienie, że żadna poszkodowana osoba nie zostanie pominięta tylko dlatego, że nie złożyła odpowiedniego wniosku.
Jak ZUS naprawi błąd? Mechanizm i terminy
Mechanizm naprawczy, choć z pozoru skomplikowany, jest korzystny dla seniorów i polega na przeprowadzeniu symulacji. ZUS cofnie się do dnia, w którym pierwotnie wyliczał świadczenie uprawnionej osoby. Następnie przeprowadzi analizę, sprawdzając, ile wynosiłaby emerytura, gdyby przejście na nią nastąpiło w maju, a nie w czerwcu danego roku.
Jeżeli wynik symulacji „majowej” okaże się wyższy – a w zdecydowanej większości przypadków tak będzie – urzędnicy automatycznie przyznają seniorowi tę korzystniejszą kwotę bazową. Jest to kluczowy krok, eliminujący pierwotne zaniżenie kapitału. Jednak to nie koniec procedury. Nowa, wyższa kwota bazowa zostanie następnie poddana wszystkim waloryzacjom, jakie miały miejsce od momentu przyznania świadczenia aż do dziś. Dzięki temu skorygowana zostanie nie tylko pierwotna niesprawiedliwość, ale również jej skutki w kolejnych latach.
ZUS ma bardzo napięty harmonogram. Zgodnie z nową ustawą, cała operacja przeliczenia oraz wypłaty jednorazowych wyrównań musi zostać zakończona do 31 marca 2026 roku. Oznacza to, że uprawnieni seniorzy powinni spodziewać się decyzji o nowej wysokości świadczenia oraz zaległych kwot na swoich kontach w pierwszym kwartale roku. To działanie z urzędu jest gwarancją szybkiego i sprawiedliwego załatwienia sprawy bez obciążania obywateli biurokracją.
Lista wyłączeń. Kto nie dostanie podwyżki?
Mimo szerokiego zakresu zmian, nowe przepisy zawierają katalog wyłączeń, którymi objęte są osoby pobierające świadczenia niezależne od składek. Przeliczenie nie obejmie tych emerytów, których wysokość świadczenia nie zależy od kwoty zgromadzonych składek na ubezpieczenie emerytalne i kapitału początkowego. Dotyczy to przede wszystkim:
- Emerytur pomostowych,
- Nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych,
- Innych świadczeń o charakterze socjalnym lub gwarantowanym, gdzie wysokość nie jest ściśle powiązana z indywidualnym kapitałem.
Ważne jest również, aby pamiętać o kwestiach proceduralnych. Jeśli Twoja sprawa dotycząca wysokości emerytury toczy się obecnie w sądzie lub jest przedmiotem postępowania administracyjnego w ZUS, nowe przepisy nie zostaną zastosowane automatycznie. ZUS poczeka na zakończenie sporu prawnego, zanim zastosuje mechanizm przeliczenia. W takich sytuacjach warto skonsultować z prawnikiem, czy bardziej opłacalne jest zakończenie sporu na dotychczasowych zasadach, czy też oczekiwanie na nową decyzję ZUS po finalizacji postępowania.
Praktyczne kroki: Czekaj na decyzję i wyrównanie
Dla większości uprawnionych seniorów najważniejszą informacją jest brak konieczności podejmowania jakichkolwiek działań. Procedura jest w pełni zautomatyzowana, co stanowi dowód na to, że państwo chce szybko i skutecznie naprawić błąd systemowy. W związku z wejściem w życie nowych przepisów od 1 stycznia 2026 roku, uprawnieni powinni podjąć następujące kroki:
- Nie składaj wniosku: Cała procedura odbywa się z urzędu. Składanie wniosków może jedynie spowolnić proces administracyjny.
- Oczekuj na decyzję ZUS: ZUS ma obowiązek wysłać decyzję informującą o nowej, wyższej wysokości świadczenia oraz o kwocie jednorazowego wyrównania.
- Sprawdzaj konto: Wyrównania i podwyżki powinny zacząć wpływać na konta seniorów w okresie od stycznia do 31 marca 2026 roku.
Naprawa błędu czerwcowych emerytów jest sygnałem, że system emerytalny dąży do większej sprawiedliwości. Choć zmiany dotyczą przeszłości (lat 2009–2019), ich konsekwencje finansowe będą odczuwalne natychmiast, a wyższe świadczenia będą wypłacane już na stałe.